 |
ilustracja: BATORY POD
PSKOWEM
- obraz jednego z najznamienitszych malarzy polskich XIX
wieku, Jana Matejki. Wiele z jego prac przedstawia wazne wydarzenia z
dziejow Polski. Ta pokazuje emisariuszy Iwana Groznego proszacych
unizenie Krola Polski, Stefana Batorego o pokoj w nastepstwie wojny z
Polska, przegranej przez Moskwe.
Stefan Batory - magnat wegierski (Istvan Bathori, Wojewoda Siedmiogrodu),
w 1576 roku zostal krolem Polski. W czasie swego panowania (1576-1586)
przywrocil Polsce jej dawna potege i swietnosc (Zloty Wiek Polski) |
Podejmujac probe dyskusji na temat stosunkow
polsko-wegierskich w przeciagu jedenastu dlugich wiekow, nalezy przede
wszystkim wyjasnic, ze zwiazki polsko-wegierskie, zazwyczaj znakomite w
ciagu tego calego okresu, reprezentuja nie tylko wspomnienia, ale rowniez
wydarzenia o charakterze tragicznym, lub sentymentalnym. Reprezentuja
swiadectwo przeszlosci, doswiadczenie dla terazniejszosci i nadzieje na
przyszlosc. I nie tylko dla terazniejszosci i przyszlosci Polski i Wegier
- mowiac o Polsce i Wegrzech trzeba miec na uwadze terazniejszosc i
przyszlosc Europy Srodkowo-Wschodniej, jako calosci.
Wolnosc w Europie Srodkowo-Wschodniej mialaby szanse i bedzie mozliwa
jedynie w oparciu o przyjazn i wspolprace dwoch najwazniejszych regionow
tej czesci Europy - Polski i Basenu Karpackiego. Jezeli Polska i Wegry
nie sa wolne, inne mniejsze narody Europy Srodkowo-Wschodniej pozostana
nadal ofiara obcego imperializmu. Jak stwierdzil Oskar Halecki w swoich Borderlands of Western Civilization [1952]:
"... wolna Europa Srodkowo-Wschodnia jest niezbedna dla zdrowej rownowagi
sil na Kontynencie... Czasowe znikniecie calego tego regionu stworzylo
niebezpieczne napiecie miedzy tlumionymi nacjonalizmami a pozornie
stabilnymi imperializmami, bedacymi zazwyczaj w niebezpiecznej miedzy
soba rywalizacji."
W konsekwencji, przedstawienie stosunkow polsko-wegierskich i wzajemnej
przyjazni powinno byc czyms znacznie wiecej, jak tylko mila opowiescia
dla polskich i wegierskich patriotow. Powinno byc stymulujacym swiadectwem
dla innych intelektualistow Europy Srodkowo-Wschodniej, a takze rada i
uzytecznym doswiadczeniem dla wszystkich ludow Europy. Jezeli Historia
jest rzeczywiscie "wielka nauczycielka Zycia", historia Polski w polaczeniu
z historia Wegier powinna byc dobra lekcja nie tylko dla Polakow i Wegrow,
ale rowniez dla innych europejczykow i intelektualistow amerykanskich.
Jakie to wspolne cechy, geopolityczne i kulturalne, stymulowaly wspolnote
interesow Polski i Wegier?
1. Oba, polski i wegierski, sa starymi narodami europejskimi, ktore ustanowily
swa panstwowosc w tym samym, mniej wiecej, czasie - ponad tysiac lat temu;
2. Oba przyjely zachodnie (lacinskie) chrzescijanstwo w zwiazku z
utworzeniem swoich panstw narodowych;
3. Oba, w bardzo wczesnym stadium swojej panstwowosci, zidentyfikowaly
wspolnote ich przeznaczenia - zagrozenie przez pangermanizm od strony
granicy zachodniej i zorientowany na Rosje panslawizm od strony wschodniej.
Zorientowawszy sie w podobienstwie ich sytuacji geopolitycznej, Polska
i Wegry zostaly dobrymi sasiadami okazujac sobie nawzajem przyjazn i afekt
wrecz bezprzykladne w historii Europy. Identycznosc sytuacji zachecila
je do tworzenia wiezow dynastycznych w okresie Sredniowiecza oraz do
pozniejszego stalego rozwijania stosunkow politycznych, wojskowych,
spolecznych, kulturalnych i ekonomicznych. Stosunki te przyniosly
rzeczywiste korzysci obu narodom - uczynily je silniejszymi, bronily je
i chronily w przeciagu ponad dziesieciu wiekow.
Tych, ktorzy sklonni sa rozwazac mozliwosc przyjaznych stosunkow miedzy
narodami jedynie w oparciu o wspolnote rasy i jezyka, zastanawiac moze
przypadek przyjazni polsko-wegierskiej - a fakty mowia za siebie:
- IX wiek zastal na terenach miedzy rzekami Wisla i Odra plemiona slowianskie
takie, jak: Polanie, Pomorzanie, Goplanie, Slezanie, Opolanie, Ledzianie,
Mazowszanie, Wislanie, Luzyczanie - kolebka narodu polskiego byla niewatpliwie
kolebka slowianska;
- w tym samym, mniej wiecej, czasie, kiedy te slowianskie plemiona zamieszkiwaly
obszary miedzy Wisla i Odra, przybyly do Europy z Azji i osiadly w Basenie
Karpackim plemiona koczownicze, wygladem zblizone do Mongolow i Turkow.
Madziarzy (Wegrzy) przybyli by podbic terytoria, nalezace w przeszlosci do
wielkiego imperium Attyli, i by odtworzyc karpackie imperium dumnego Chanatu
Awarow. Poslugiwali sie roznymi dialektami jezyka madziarskiego (wegierskiego),
z duza iloscia slownictwa finskiego i tureckiego. Jezyk tych koczowniczych
jezdzcow nie byl jezykiem slowianskim. Ich jezyk nie byl nawet podobny do
zadnego z nalezacych do rodziny jezykow indoeuropejskich. Ich rasa moglaby byc
okreslona, jako turanska, a jezyk, jako ugrofinska galaz w rodzinie jezykow
uralo-altajskich.
• • •
Mimo tak roznych korzeni rasowych, jezykowych
i kulturalnych, narody polski i wegierski pozostaja w przyjazni od ponad
dziesieciu wiekow
POLAND - HUNGARY
|
