STOSUNKI POLSKO-BIALORUSKIE POD OKUPACJA SOWIECKA, 1939-1941

STOSUNKI POLSKO-BIALORUSKIE
POD OKUPACJA SOWIECKA, 1939-1941

Marek Wierzbicki

Wstep

W okresie miedzywojennym, w nastepstwie ustalen Traktatu Ryskiego z 18 marca 1921 roku, Bialorus podzielona zostala na czesc wschodnia - sowiecka, oraz zachodnia - polska. Bialorusini - obywatele polscy, zamieszkiwali polnocno-wschodnie wojewodztwa II Rzeczypospolitej, a wiec: wilenskie, nowogrodzkie, poleskie i wschodnia czesc bialostockiego. W roku 1931 ich populacja liczyla okolo 1.8 mln, czyli 47,6% wszystkich mieszkancow tego obszaru, natomiast odsetek Polakow siegal 36% (okolo 1.35 mln) [1].

Specyfika stosunkow polsko-bialoruskich polegala wowczas na tym, ze na podzialy narodowosciowe nakladaly sie podzialy spoleczne. Elity ekonomiczne (ziemianstwo) i spoleczno-polityczne (korpus urzedniczy, nauczyciele, kadra oficerska Wojska Polskiego, kler katolicki) ziem zamieszkiwanych przez Polakow i Bialorusinow mialy przede wszystkim charakter polski. Dominacje ludnosci polskiej na tym obszarze wzmacnial chlopski charakter ludnosci bialoruskiej (92%) - nie posiadala ona wlasnej klasy sredniej (burzuazja, kupcy) i jedynie bardzo nieliczna inteligencje [2], nie majaca w dodatku zadnego wplywu na masy chlopskie. Poza tym, kiedy znaczna czesc spolecznosci polskiej prezentowala niezwykle silne poczucie tozsamosci narodowej, bialoruska znajdowala sie dopiero na etapie ksztaltowania tej swiadomosci (swiadczy o tym chociazby fakt, ze pierwszy podrecznik gramatyki literackiego jezyka bialoruskiego opracowany zostal dopiero w 1918 roku).

Dla wielu Bialorusinow okres miedzywojenny stal sie czasem glebokich rozczarowan. Wladze polskie nie zaspokoily ich narodowych (inteligencja) i ekonomicznych (chlopi) aspiracji. Zamiast realizowania postulatow autonomii kulturalnej, podjely one polityke polonizacji Kresow. Liczbe szkol bialoruskich systematycznie zmniejszano, tak ze z 346 szkol powszechnych tego typu, istniejacych w 1918/1919, w roku szkolnym 1937/1938 pozostalo: piec szkol powszechnych polsko-bialoruskich, czterdziesci cztery, w ktorych jezyk bialoruski byl jednym z przedmiotow nauczania i jedno gimnazjum [3]. Bialoruskie placowki kulturalne zamykano, a stowarzyszenia rozwiazywano. Elementem polityki polonizacyjnej byly rowniez: akcja osadnictwa wojskowego, sciaganie polskich urzednikow i nauczycieli z glebi kraju, czy wreszcie dzialalnosc Korpusu Ochrony Pogranicza.

W rezultacie, pod koniec lat trzydziestych administracja kresowa byla zdominowana przez Polakow. Bialoruscy chlopi - nekani bieda i glodem ziemi - oczekiwali przeprowadzenia radykalnej reformy rolnej. Nie przykladali oni wiekszej wagi do spraw narodowych i pragneli przede wszystkim poprawy warunkow bytowych. Tego nie moglo jednak zapewnic mlode panstwo polskie, borykajace sie z wieloma problemami natury ekonomicznej i spolecznej.

Nie zalatwienie nabrzmialych problemow spolecznych i ekonomicznych wsi kresowej przed wybuchem II wojny swiatowej zrodzilo w okresie pozniejszym konflikty miedzy bialoruska ludnoscia wiejska, a owczesnymi polskimi elitami Kresow: osadnikami wojskowymi, ziemianami, urzednikami, policja. W nastepujacy sposob charakteryzowano w prasie bialoruskiej (Bielaruski Front - 1.II.1939) nastroje ludnosci bialoruskiej w przededniu II wojny swiatowej:

... Ludnosc bialoruska oczekuje jakichkolwiek zmian.
... filozofia mas chlopskich jest: nic nie mowic, nic nie wiedziec, nic nie robic. Glodni, obdarci, niepismienni chlopi nie sa zainteresowani zadnymi dzialaniami politycznymi, ani spolecznymi. Pojda oni z entuzjazmem za kazdym, kto obieca im chleb i wiecej ziemi, by produkowac chleb. [4]

POLISH-BELORUSSIAN RELATIONS UNDER SOVIET OCCUPATION, 1939-1941
POLAND'S ETHNIC MINORITIES AND THE NAZI-SOVIET OCCUPATION OF POLAND

Home

ELECTRONIC MUSEUM holds the exclusive copyright ownership of the layout and most contents of this web site. Infringements in any form and by any means shall be prosecuted. Permission for uses other than viewing may be granted upon written request. Only express written permissions are considered valid. Terms and conditions may vary.