|
POLACY W KAMPANII NORWESKIEJ 1940 Bjorn Bratbak 28 maja 2000 roku - w dzien 60 Rocznicy zdobycia Narwiku - kilka uroczystosci mialo miejsce w tym miescie. Obecni byli przedstawiciele rzadow Norwegii, Wielkiej Brytanii, Francji i Polski. Na brzegu morskim w miejscu, gdzie 14 maja 1940 roku ladowala Samodzielna Brygada Strzelcow Podhalanskich przed ostatecznym atakiem na Narwik, odsloniety zostal kamien pamiatkowy...
|
|||||
|
Osiem miesiecy po ich napasci na Polske, 9 kwietnia 1940 roku, bez zadnego ostrzezenia Niemcy zaatakowali Norwegie. W ostatniej chwili, dzieki okretowi polskiej marynarki wojennej ORP Orzel, dzien wczesniej Norwegowie otrzymali ostrzezenie o tym, ze cos ma sie wkrotce wydarzyc. Ostrzezenie nadeszlo 8 kwietnia rano, kiedy u poludniowych wybrzezy Norwegii Orzel zatopil niemiecki statek transportowy Rio de Janeiro. Wielu niemieckich zolnierzy zostalo wyratowanych przez rybakow norweskich. Wedlug tego, co pojmani zolnierze mowili, plyneli oni do Bergen z misja bronienia Norwegow przed Brytyjczykami! Atak niemiecki byl dobrze zaplanowany i wykonany. Oddzialy wojsk ladowych, transportowane na okretach wojennych, wyladowaly w ciagu nocy w Oslo, Kristiansand, Egersund, Stavanger, Bergen, Trondheim i Narwiku. Lotnisko w Stavanger zostalo opanowane przez spadochroniarzy transportowanych przez samoloty startujace z lotnisk juz okupowanej Danii. Narwik zostal okupowany przez 2000 strzelcow gorskich, ktorzy przyplyneli na pokladach dziesieciu niszczycieli, zatopionych nastepnie przez okrety brytyjskiej marynarki wojennej 10 i 13 kwietnia. 2600 uratowanych niemieckich marynarzy i oficerow marynarki wzmocnilo oddzialy strzelcow gorskich w Narwiku. Norweska rodzina krolewska, rzad i parlament udaremnily niemiecka probe pojmania ich w Oslo opuszczajac kraj. Krol Haakon VII, liczacy wowczas 68 lat, odmowil niemieckim zadaniom zaakceptowania nazistowskiego rzadu w Norwegii i zaniechania oporu przeciwko najezdzcom. W tych pierwszych dniach krol otrzymal depesze od polskiego prezydenta, Wladyslawa Raczkiewicza, z zyczeniami powodzenia dla krola i jego lojalnych obywateli w nadchodzacych dniach. Nim nawet Niemcy zaatakowali Norwegie, Brytyjczycy i Francuzi prowadzili przygotowania do operacji wojskowej, ktora w wyniku dalaby im kontrole nad niektorymi z najwazniejszych miast, portow i lotnisk na zachodnim wybrzezu Norwegii. Oddzialy alianckie, glownie brytyjskie, byly juz w stanie gotowosci i nawet zaczely zaokretowywac sie na statki handlowe i okrety wojenne, ktore mialy przetransportowac je ze Zjednoczonego Krolestwa do Norwegii. W sklad tej armady weszly trzy polskie transatlantyckie statki pasazerskie: MS Sobieski, MS Chrobry i MS Batory. 15 kwietnia Sobieski i Batory zawinely do Harstad, a Chrobry do Namsos dostarczajac brytyjskie oddzialy i zaopatrzenie. Polskie niszczyciele: ORP Burza, ORP Blyskawica i ORP Grom byly czescia eskorty w tej operacji. Burza, uszkodzona w czasie w trakcie zeglugi przez Morze Polnocne, musiala wrocic do Szkocji. Blyskawica i Grom dotarly na wody polnocnej Norwegii i zostaly uzyte do patrolowania fiordow. Niemcy, okupujacy Narwik i otaczajace gory, nienawidzili oba polskie niszczyciele z calego serca za ich skuteczne uzycie artylerii, sprawiajacej najezdzcom wiele klopotu. Burza przyplynela na wody polnocnej Norwegii jakis czas pozniej i wziela udzial w obserwacji fiordow. 4 maja, w czasie wykonywania zadan na polnoc od Narwiku, ORP Grom zostal trafiony w ataku bombowym - okret zatonal w ciagu kilku minut i piecdziesieciu dziewieciu czlonkow zalogi stracilo zycie. Wkrotce pozniej, 15 maja, Polacy stracili nastepna jednostke - MS Chrobry, uzywany do transportu wojska, zostal trafiony niemieckimi bombami w trakcie swojego trzeciego rejsu do Norwegii. [29 lutego 2000 roku okret norweskiej marynarki wojennej, KNM Tyr zlokalizowal wrak Chrobrego na glebokosci 160 m] Dzieki dobrej znajomosci rzemiosla morskiego polskiej zalogi i dobremu wyszkoleniu zolnierzy Gwardii Irlandzkiej, liczba ofiar smiertelnych byla nadzwyczajnie mala - zginelo tylko trzynastu czlonkow zalogi Chrobrego, wsrod nich trzech Brytyjczykow. Nastepna ofiara w czasie Kampanii Norweskiej byl okret podwodny polskiej marynarki wojennej, ORP Orzel, ktory w koncu maja nie powrocil z zadania na Morzu Polnocnym. Okret zniknal bez sladu i cala jego szescdziesieciotrzyosobowa zaloga zginela. Najbardziej znanym polskim uczestnikiem Kampanii Norweskiej 1940 roku jest Samodzielna Brygada Strzelcow Podhalanskich, utworzona we Francji 14 lutego, 1940 roku z plk. Zygmuntem Szyszko-Bohuszem, jako dowodca. Oficerami byli oficerowie polskiego korpusu oficerskiego, ktorzy zdecydowali sie opuscic Polske w ostatnim stadium (a takze i pozniej) Kampanii Wrzesniowej 1939 roku, aby kontynuowac walke poza granicami Kraju. Zolnierzami Brygady byli rowniez weterani tej Kampanii, wiekszosc jednak byla ochotnikami sposrod przedwojennej emigacji do Francji. Brygada byla pierwotnie sformowana po to, by wspomoc Finow w Wojnie Sowiecko-Finskiej 1939-1940. Dlatego byla wyposazona w sprzet zimowy, a zolnierze zostali wyszkoleni do wojny w warunkach zimowych. Kiedy 9 kwietnia 1940 roku zaatakowana zostala Norwegia, liczaca niemal piec tysiecy zolnierzy Brygada byla gotowa do walki i aliancka Najwyzsza Rada Wojenna zdecydowala, ze zostanie ona czescia alianckiego Polnocno-Zachodniego Korpusu Ekspedycyjnego. 10 kwietnia, we francuskim miescie Malestroit w Bretanii, odbyla sie uroczystosc wreczenia Brygadzie sztandaru, ktorego ofiarodawca byl biskup polowy Jozef Gawlina, Naczelny Kapelan Wojsk Polskich. Brygada odbyla defilade przed prezydentem Polski, Wladyslawem Raczkiewiczem oraz premierem rzadu i Naczelnym Wodzem, gen. Wladyslawem Sikorskim. Tego samego dnia podano rowniez do wiadomosci, ze Brygada zostanie wkrotce wyslana do Norwegii. Flaga norweska zostala wywieszona na placu defilad obok flag Polski, Francji i Zjednoczonego Krolestwa. 19 kwietnia Brygada osiagnela rejon Plougastel-St. Renan-Guipavas, niedaleko Brestu. Tego samego dnia wielu podoficerow i zolnierzy otrzymalo awanse. 21 kwietnia gen. Sikorski ponownie odwiedzil Brygade, w Guipavas, by dokonac ostatniego przegladu przed odplynieciem - tego dnia awansowal dowodce Brygady do stopnia generala brygady - pieciu innych oficerow rowniez otrzymalo awanse. Dwa dni pozniej, 23 kwietnia 1940 roku, Brygada zostala zaokretowana na francuskie okrety transportowe: TSS Mexique, TSS Colombie i SS Chenonceaux w porcie Brest i odplynela do Greenock w Szkocji. 30 kwietnia konwoj wyszedl ponownie w morze z kursem na Polnocna Norwegie. Dwie uroczystosci mialy miejsce w czasie rejsu - obchody Swieta Konstytucji 3 Maja i kiedy statki przekroczyly polnocne Kolo Podbiegunowe. Z tej ostatniej okazji zolnierze i oficerowie otrzymali dyplomy Przekroczenia Kola Podbiegunowego zupelnie tak samo, jak pasazerowie na wycieczce turystycznej. 9 maja rano, Brygada wyladowala sie w Lenvik, niedaleko Harstad - wobec braku urzadzen nabrzeznych do obslugi duzych statkow, musiala byc przewieziona na brzeg na norweskich kutrach rybackich. Wsrod roznych zadan, otrzymanych przez Brygade bylo zabezpieczenie rozleglych obszarow terytorium i utrzymanie ich wolnymi od Niemcow. W dniach 16 i 17 maja Brygada zostala przetransporowana w okolice na poludnie od Narwiku z zadaniem zaatakowania pozycji niemieckich na polwyspie Ankenes. Surowe, nagie gory polwyspu staly sie terenem ciezkich walk miedzy Niemcami i Polakami. Niemcy uczynili daremny wysilek naklonienia zolnierzy polskich do poddania sie, zrzucajac z samolotu ulotki propagandowe. Poswiecenie zolnierzy polskich wzroslo jeszcze bardziej po tym, jak znalezli u wzietych do niewoli Niemcow zdjecia swojej ojczyzny. Zdarzylo sie bowiem, ze czesc Niemcow walczacych w gorach Polnocnej Norwegii byla weteranami niemieckiej inwazji Polski w 1939 roku. Z duma przechowywali zdjecia i inne "pamiatki" wojenne, ukradzione z ruin Polski. Glowny atak na okupowany przez Niemcow Narwik i okolice mial miejsce w nocy z 27 na 28 maja. Polska Brygada posuwala sie nieustepliwie naprzod z gor na poludnie od wsi Ankenes. Po ciezkich zmaganiach, w ktorych czesto dochodzilo do walki wrecz, Niemcy wycofali sie przez fiord na lodziach rybackich. Wowczas Polacy uderzyli w kierunku wschodnim i, wciaz pod ogniem, zaczeli posuwac sie w kierunku Beisfjord. Tego samego dnia po poludniu, pierwszy polski oddzial wkroczyl do oswobodzonego Narwiku. W centrum miasta spotkaly go oddzialy francuskie i norweskie, posuwajace sie od polnocy. Oddzialy niemieckie, pod komenda legendarnego juz gen. Eduarda Dietla, zostaly zmuszone do wycofania sie na wschod, w kierunku niedalekiej granicy szwedzkiej. Ich calkowite zniszczenie bylo juz tylko kwestia czasu, ale w swietle biezacych wydarzen we Francji, aliancka Najwyzsza Rada Wojenna zdecydowala o odwrocie. Ta decyzja, chociaz usprawiedliwiona i konieczna w zaistnialych warunkach, zaszokowala polskich oficerow i zolnierzy - kiedy zniszczenie wroga bylo bliskie, otrzymali rozkaz ewakuacji! Niektorzy zolnierze otwarcie plakali zegnajac sie ze zdziwionymi norweskimi towarzyszami broni. 8 czerwca ostatni zolnierze Brygady opuscili Norwegie kierujac sie do ogarnietej wojna Francji. Polska Samodzielna Brygada Strzelcow Podhalanskich pozostawila w ziemi norweskiej dziewiecdziesieciu siedmiu zolnierzy i oficerow. Stu dziewiecdziesieciu zostalo rannych, niektorzy z nich powaznie. W czasie uroczystosci pogrzebowych w Haakvik norweski kaplan obiecal w swojej mowie pogrzebowej, ze Norwegowie nigdy nie zapomna ofiary, zlozonej przez Polakow. 8 grudnia 1940 roku, gen. Carl Gustav Fleischer, dowodca norweskiej 6 Dywizji, ktora walczyla ramie w ramie z Polakami w Polnocnej Norwegii, odwiedzil "Polska Brygade Narwik" (jak Szkoci nazwali pozostalosci Brygady przeorganizowane w Batalion Strzelcow Podhalanskich) w Tentsmuir, Szkocja. Gen. Sikorski wzial rowniez udzial w uroczystosci, w czasie ktorej gen. Fleischer zostal odznaczony polskim Orderem VIRTUTI MILITARI wraz z kilku oficerami polskimi, ktorzy wyroznili sie w Kampanii Norweskiej 1940. Wszystkim zolnierzom Brygady przyznano pamiatkowy sznur naramienny w norweskich barwach narodowych: czerwonej, bialej i niebieskiej, z norweskim godlem narodowym - Zlotym Lwem. Odznaczenie to zostalo ustanowione przez wladze polskie z przyzwoleniem krola Norwegii, Haakona VII i rzadu norweskiego. Prawo do noszenia sznura naramiennego zostalo w pozniejszym czasie rozszerzone na czlonkow zalog: ORP Burza, ORP Blyskawica i ORP Grom. 9 wrzesnia 1945 roku krol Norwegii, Haakon VII ustanowil Deltagermedaljen (Medal Uczestnictwa) dla uhonorowania tych wszystkich, wlaczajac obcokrajowcow, ktorzy uczestniczyli w zmaganiach Norwegii o wolnosc w okresie Drugiej Wojny Swiatowej. Wielu Polakom zostalo przyznane to odznaczenie za ich udzial w Kampanii Norweskiej 1940 roku. * W swiadomosci Polakow zyjacych w Kraju i zagranica, nazwa Narwik i historia Kampanii Norweskiej 1940 roku ma miejsce specjalne. Nazwa miasta Narwik jest wyryta na Grobie Nieznanego Zolnierza w Warszawie. Kilkanascie ulic i placow w Polsce takze nosi nazwe tego miasta. Tlumaczenie: Bozenna Kirkpatrick
POLES IN THE NORWEGIAN CAMPAIGN OF 1940
Last modified December 28, 2009 9:27 PM |
