|
ZBRODNIE SOWIECKIE NA KRESACH WSCHODNICH II RZECZYPOSPOLITEJ, CZERWIEC-LIPIEC 1941 Krzysztof Popinski
|
|||||
|
1.2 Okupacja sowiecka Kresow Wschodnich, 1939-1941 W wyniku umow niemiecko-sowieckich z sierpnia 1939 roku (tak zwany Pakt Ribbentrop-Molotow) Armia Czerwona, korzystajac z zaangazowania wojsk polskich usilujacych od 1 wrzesnia za wszelka cene odeprzec agresje niemiecka, zajela po 17 wrzesnia wschodnie obszary II Rzeczypospolitej. W ten sposob dokonala sie kolejna katastrofa panstwowosci polskiej - uwienczona rozbiorem terytorium Polski pomiedzy III Rzesza a Zwiazkiem Sowieckim. Podboj i podzial terytorium II Rzeczypospolitej byly jednak dopiero poczatkiem represji, jakie dotknely obywateli polskich z rak obu zaborcow. W przypadku zaboru sowieckiego, ktory w listopadzie 1939 roku zostal formalnie wcielony w sklad panstwa sowieckiego (tak zwana 'Zachodnia Bialorus' wlaczona do Bialoruskiej SSR i 'Zachodnia Ukraina' do Ukrainskiej SSR), od samego poczatku przeprowadzano na jego terenie masowe aresztowania, obejmujace kogokolwiek zwiazanego z polska administracja i aparatem panstwowym - urzednikow, policjantow, lesnikow, zdemobilizowanych wojskowych, a takze ziemian, osadnikow wojskowych, duchownych itd. Zatrzymanych, przetrzymywanych w aresztach i wiezieniach, od listopada 1940 roku sadzono zgodnie z ustawodawstwem sowieckim [sic], skazujac na kary wiezienia, deportacji i ciezkich robot w glebi Rosji. Represjonujac osoby zwiazane zawodowo, ale tez i utozsamiane z polskim aparatem panstwowym, okupanci sowieccy starali sie oslabic potencjalny opor spoleczenstwa polskiego, zachwiac jego morale i uczynic tym samym bardziej podatnym na sowietyzacje, przeprowadzana rownolegle w administracji, szkolnictwie, kulturze, gospodarce oraz wszelkich innych przejawach zycia spolecznego. Okupanci sowieccy nie wahali sie przy tym rozgrywac do swoich celow konfliktow narodowosciowych i spolecznych, przesladujac poczatkowo glownie 'polskich ciemiezycieli' i faworyzujac narodowe mniejszosci. Od poczatku 1941 roku, w miare pogarszania sie stosunkow z Niemcami, represje dotknely jednak takze i te, zwlaszcza Ukraincow. Do tego jednak momentu wspolpraca Sowietow z Niemcami byla bardzo intensywna - jeden z Tajnych Protokolow Dodatkowych podpisanego 28 wrzesnia 1939 roku sowiecko-hitlerowskiego Ukladu o Przyjazni i Granicy zobowiazywal oba totalitarne rezimy do wspolnej walki z polskim ruchem oporu, wzajemne przekazywanie wiezniow, wymiane informacji i wzajemne szkolenie [1]. Sowieci wywiazywali sie z tych zobowiazan solennie. W lutym 1940 roku miala miejsce pierwsza wielka fala deportacji obywateli polskich w glab Zwiazku Sowieckiego. Objela ona przeszlo 140 tysiecy osob, w wiekszosci Polakow, glownie rodziny osadnikow wojskowych i personelu sluzby lesnej. W kwietniu i maju tegoz roku zamordowano w Katyniu, Twerze i Kalininie 14 587 zatrzymanych jeszcze we wrzesniu 1939 roku oficerow polskiej armii i policji, przetrzymywanych w obozach jenieckich w Kozielsku, Starobielsku i Ostaszkowie; dodatkowo, w Minsku i Kijowie zamordowano w tym samym czasie ponad szesc tysiecy innych obywateli polskich [2]. W kwietniu nastapila druga fala deportacji - objela ona okolo 61 tysiecy osob, glownie rodziny zamordowanych oficerow. Trzecia fala deportacji, w czerwcu tegoz roku, objela rowniez ponad 60 tysiecy osob, glownie tych, ktore uciekajac przez Niemcami znalazly sie na terytorium zajetym przez Armie Czerwona. W grupie tej bylo wielu Zydow. Ostatnia, czwarta fala deportacji, zapoczatkowana w maju 1941 roku, przeciagnela sie az do wybuchu wojny niemiecko–sowieckiej i zdazyla objac okolo 86 000 osob, w tym takze znaczna liczbe Bialorusinow i Ukraincow. Lacznie, liczbe deportowanych we wszystkich czterech falach szacuje sie na co najmniej 330-340 tysiecy. Do tej liczby represjonowanych nalezy doliczyc rowniez okolo 150 tysiecy mlodych mezczyzn wcielonych do Armii Czerwonej oraz okolo 200 tysiecy osob, ktore przeniesiono w glab Zwiazku Sowieckiego do pracy w gospodarce sowieckiej. [3] Rownolegle do deportacji i konfiskaty mienia, Sowieci przeprowadzali nieustanne, masowe aresztowania obywateli polskich, 'wrogow panstwa sowieckiego'. Pochodzenie spoleczne, narodowosc, proba nielegalnego przekroczenia granicy z zaborem niemieckim, Wegrami, czy Rumunia, wszelkie przejawy sprzeciwu od symbolicznego po uczestnictwo w ruchu oporu - kazdy powod byl wystarczajacym do aresztowania i zamkniecia w przeludnionym ponad wszelka miare areszcie, czy wiezieniu, gdzie w fatalnych warunkach sanitarnych, o glodzie i chlodzie, niejednokrotnie przez wiele miesiecy przetrzymywano aresztowanych do czasu podjecia decyzji o ich losie. 22 czerwca 1941 roku, w dniu wybuchu konfliktu niemiecko-sowieckiego, w aresztach i wiezieniach na zajetych przez Zwiazek Sowiecki terytoriach przedwojennej Polski znajdowalo sie kilkadziesiat tysiecy osob. W momencie wybuchu wojny z Niemcami, wladze sowieckie podjely probe ich ewakuacji, przy czym tez niezwlocznie przystapily do fizycznej likwidacji czesci z nich [4]. Dokonujac skrotowego podsumowania represji, jakim poddani zostali obywatele polscy w okresie okupacji sowieckiej od wrzesnia 1939 roku po lipiec roku 1941 zauwazyc nalezy, iz objely one w roznej postaci przeszlo milion osob, to jest okolo dziesiec procent ludnosci zamieszkujacej obszary zajete przez Zwiazek Sowiecki we wrzesniu 1939 roku. Represje te nasilaly sie zarowno jezeli chodzi o wielkosc objetej nimi populacji, jak tez i o bezwzglednosc i popelniane okrucienstwa. Ich glownym celem byla niewatpliwie depolonizacja i sowietyzacja zajetych terenow. [5] Wiezienia sowieckie, podobnie jak i policja polityczna, milicja, straz pozarna, biura meldunkowe, oddzialy ochrony pogranicza i inne, a takze caly szereg przedsiebiorstw panstwowych powiazanych z siecia obozow koncentracyjnych podlegaly wspolnemu zarzadowi. Od 1934 roku byl nim Glowny Zarzad Bezpieczenstwa Panstwowego (GUGB), ktory podporzadkowany byl jednak Ludowemu Komisariatowi Spraw Wewnetrznych (NKWD). Jako calosc, aparat bezpieczenstwa kojarzony byl potocznie nie z nazwa GUGB, lecz wlasnie NKWD. Od 1938 roku jego szefem byl Lawrientij Beria. W lutym 1941 roku, funkcje NKWD rozdzielono miedzy dwa komisariaty - NKWD i NKGB (podzial ten przetrwal tylko do lipca tegoz roku). Za masakry wiezniow w czerwcu i lipcu 1941 roku, bedace przedmiotem tego opracowania, odpowiedzialnosc ponosza oba komisariaty. [6] W latach 1939-1941 istnialy w Zwiazku Sowieckim trzy podstawowe rodzaje wiezien: areszt, wiezienie sledcze i wiezienie przesylowe. W zaleznosci od rodzaju wyroku, wiezniow kierowano do obozow pracy, lub rozstrzeliwano. Wiezienia byly wypelnione znacznie ponad przewidywany stan. Mimo zwiekszenia ich liczby, nie byly one w stanie pomiescic olbrzymiej masy aresztowanych. Ogolem, w polowie 1941 roku na zaanektowanych ziemiach wschodnich Polski funkcjonowalo czterdziesci szesc wiezien ogolnych, przewidzianych dla ponad 18 562 wiezniow. W rzeczywistosci zapelnienie bylo ponad dwukrotnie wieksze i wynosilo okolo 40 tysiecy. [7] Warunki sanitarne byly w nich fatalne, wyzywienie zlej jakosci i podawane w niedostatecznej ilosci. Uciazliwosci zwiazane z uwiezieniem poglebialo brutalne traktowanie wiezniow przez sluzbe wiezienna, skladajaca sie czesto z osobnikow prymitywnych, nierzadko ze sklonnoscia do stosowania wobec wiezniow sadystycznych metod postepowania. Metody sledcze stosowane w wiezieniach opieraly sie na torturach fizycznych i psychicznych. Wyroki, ferowane przez sady sowieckie, bedace parodia instytucji wymiaru sprawiedliwosci, byly drakonskie - lacznie z czesto wymierzana kara smierci.
SOVIET ATROCITIES IN THE EASTERN BORDERLANDS OF THE II REPUBLIC, JUNE-JULY 1941
Last modified January 17, 2010 9:02 PM |
