|
ZBRODNIE SOWIECKIE NA KRESACH WSCHODNICH II RZECZYPOSPOLITEJ, CZERWIEC-LIPIEC 1941 Krzysztof Popinski
|
|||||
|
1.3 Wybuch wojny niemiecko-sowieckiej i ewakuacja wiezien i obozow sowieckich 22 czerwca 1941 roku III Rzesza, oraz sprzymierzone z nia Rumunia, Wegry, Finlandia i Slowacja zaatakowaly bez wypowiedzenia wojny swego dotychczasowego sojusznika, Zwiazek Sowiecki. W ciagu kilku dni wojska niemieckie opanowaly okupowane dotychczas przez Sowietow tereny Litwy, Lotwy i wkroczyly do Estonii. Dwa niemieckie kliny pancerne, uderzajac od polnocy przez Wilno (zajete 24 czerwca) i od poludnia przez Brzesc i Baranowicze, polaczyly sie pod Minskiem (30 czerwca), okrazajac tym samym znaczne sily sowieckie. Na poludnie od Polesia, glowne uderzenie niemieckie skierowane bylo na kierunku Luck-Rowne-Zytomierz. W rejonie Lucka i Dubna doszlo do wielkiej bitwy pancernej z jednostkami sowieckimi (23-29 czerwca), ktorym ostatecznie udalo sie na jakis czas zatrzymac niemiecki pochod wojenny. Zagrozone od polnocy, wojska sowieckie opuscily rejon Lwowa starajac sie, choc bezskutecznie zorganizowac opor na linii umocnien, wybudowanych jeszcze przed wybuchem wojny wzdluz dawnej granicy polsko-sowieckiej. Po niespelna dwoch tygodniach kampanii, wojska niemieckie i sojusznicze znalazly sie na przedpolach Kijowa. W ten sposob, do polowy lipca front przesunal sie o kilkaset kilometrow na wschod. Pod okupacja niemiecka znalazly sie, miedzy innymi, Kresy Wschodnie II Rzeczypospolitej, kraje nadbaltyckie oraz wiekszosc terytoriow sowieckiej Bialorusi i Ukrainy. Blyskawiczny postep wojsk niemieckich zmusil administracje i armie sowiecka do panicznego odwrotu na wschod. W trakcie tego odwrotu doszlo do popelnienia przez NKWD serii masowych mordow na wiezniach - obywatelach polskich. W dziesiatkach wiezien i aresztow, zainstalowanych przez wladze sowieckie na zajetych po 17 wrzesnia 1939 roku ziemiach wschodnich Polski, znajdowalo sie w tym czasie ponad 200 tysiecy osob. Kiedy rozpoczeto akcje ewakuowania wiezniow w glab Zwiazku Sowieckiego, czesc z nich zostala przez sluzby wiezienne i wojska konwojowe NKWD wyprowadzona pieszo, lub wywieziona na wschod. Wskutek niezmiernie ciezkich warunkow, w jakich dokonano ewakuacji, przyniosla ona obfite zniwo smierci wsrod wiezniow. Odbywany w szalenczym tempie marsz na wschod, dla wycienczonych dlugotrwalym nierzadko pobytem w wiezieniach ludzi stal sie 'droga smierci'. Ci, ktorzy nie nadazali w marszu, byli przez konwojentow bezlitosnie mordowani, czesto w bestialski sposob. Ci, transportowani w bydlecych wagonach, umierali z uduszenia spowodowanego nadmiernym stloczeniem w wagonach, pragnienia i glodu. Wybuch wojny niemiecko-sowieckiej okazal sie sygnalem do likwidacji wiezien na zagrozonych przez Niemcow obszarach i do ostatecznej rozprawy z wiezniami. Pospiesznie wykonywano wyroki smierci. Przystapiono do likwidacji tych, ktorzy nie mieli jeszcze wyrokow, ale zostali uznani przez sowiecka administracje wiezienna za szczegolnie niebezpiecznych. Mordowano takze chorych, starcow, kobiety i wszystkich niezdolnych do ewakuacyjnego marszu. Postapiono tak w co najmniej kilkudziesieciu miejscach, takze na terenach, ktore przed 1939 rokiem do Polski nie nalezaly. Liczbe ofiar mordow popelnionych na wiezniach w tym krotkim okresie mozna szacowac na kilkadziesiat tysiecy osob, w tym 20-30 tysiecy obywateli polskich. Wejscie wojsk niemieckich uratowalo zycie przynajmniej czesci niedoszlych ofiar. Wciaz nie wiadomo, kto jest bezposrednio odpowiedzialnym za wydanie zarzadzen, bedacych podstawa dla popelnienia zbrodni. Do opustoszalych wiezien przybywaly rodziny wiezniow usilujac wsrod zmasakrowanych, czesto rozkladajacych sie juz zwlok, odnalezc swoich bliskich. Nie zawsze bylo to mozliwe. Nie zidentyfikowane zwloki grzebano w bezimiennych, zbiorczych mogilach. Ceremonie pogrzebowe przybraly charakter masowych uroczystosci z udzialem duchownych roznych wyznan. Propaganda niemiecka usilowala wykorzystac zaistniala sytuacje, czyniac Zydow odpowiedzialnymi za terror sowiecki i prowokujac pogromy zydowskiej ludnosci. Choc pogromy te inspirowali Niemcy, a uczestniczyl w nich glownie margines spoleczny i radykalne, paramilitarne bojowki, otwartym pozostaje pytanie o zakres aprobaty spolecznosci kresowych dla tych ekscesow [8].
SOVIET ATROCITIES IN THE EASTERN BORDERLANDS OF THE II REPUBLIC, JUNE-JULY 1941
Last modified January 17, 2010 9:01 PM |
