|
[w tekście zachowano pisownię polskiego oryginału]
Ustępy Traktatu Pokojowego, podpisanego przez Niemców w Wersalu dnia 28 czerwca 1919, a
dotyczące Polski, brzmią jak następuje:
Część II. GRANICE NIEMIEC.
ARTYKUŁ 27.
Granice Niemiec są określone, jak następuje:
(Pomija się tu Ustępy 1-5, traktujące o granicach między Niemcami a Belgią, Luxemburgiem, Francyą,
Szwajcaryą i Austryą.)
6. Granica Niemiec od Czecho-Słowacyi.
Granica z 3 sierpnia 1914 roku między Niemcami a Austryą od jej punktu stycznego z dawną
granicą administracyjną, dzielącą Czechy i prowincyę Górnej Austryi, aż do punktu na północ od wysuniętego
cypla dawnej prowincyi Śląska austryackiego, położonego około 8 kilometrów na wschód od Prudnika
(Neustadt).
7. Granice Niemiec od strony Polski.
Począwszy od punktu, powyżej oznaczonego, aż do punktu, który zostanie wyznaczony na
terenie mniej więcej o 2 kilometry na wschód od Woskowic Małych (Lorzendorf) granica taka, jaka będzie
wyznaczona w myśl Art. 88 niniejszego Traktatu;
stąd, ku północy i aż do punktu, gdzie granica administracyjna Poznańskiego przecina
rzekę Baryczę (Bartsch): linia, która dzieli terytoryum w ten sposób, że pozostawia po stronie polskiej
miejscowości: Skoryszów (Skorischau), Rychtal (Reichtal), Trąbaczów (Trembatschau), Dziadowa Kłoda
(Kunzendorf), Slizów (Schleise), Wielkie Kożle (Gross Kosel), Pisarzewice (Schreibersdorf), Rypin
(Rippin), Niwka (Fürstlich Niefken), Pawłów (Pawelau), Ciesznia (Tscheschen), Możdżanów (Modzenowe),
Bogdaj - a po stronie niemieckiej miejscowości: Woskowice Małe (Lorzendorf), Kowalowice (Kaulwitz),
Głuszyna (Glausche), Dalborowice (Dalbersdorf), Rusewitz, Stradam (Stradom), Syców (Gross Wartenberg),
Kraszów (Kraschen), Międzybórz (Neu Mittelwalde), Domasławice (Domaslawitz), Suliradzice (Wedelsdorf),
Cieszyn (Tscheschen-Hammer);
stąd, ku północnemu zachodowi granica administracyjna Poznańskiego aż do punktu, który
dzieli linię kolejową Rawicz-Wąsosz (Rawitsch-Herrnstadt);
stąd, aż do punktu, gdzie granica administracyjna Poznańskiego przedziela szosę
Rydzyna-Czernina (Reisen-Tschirnau) biegnie linia graniczna na zachód od Trzebosza (Triebusch) i
Jabłonnej (Gabel), zaś na wschód od Zaborowic (Saborwitz);
stąd, granica Poznańskiego aż do punktu, w którym spotyka się ze wschodnią granicą
powiatu Wschowa (Fraustadt);
stąd, na północny zachód aż do punktu, którego szukać należy na drodze między Kargową
(Unruhstadt) a Kopanicą (Kopnitz) biegnie granica w ten sposób, że na zachód pozostają miejscowości
Dębowa Łąka (Geyersdorf), Brenno, Wieleń (Filehne), Kaszczor (Altkloster), Klebel, zaś po stronie
wschodniej miejscowości: Olbrachcice (Ulbersdorf), Bukowe (Buchwald), Lgin (Ilgen), Wiewo (Weine),
Łupice (Lupitze), Świętno (Schwendten);
stąd, ku północy i aż do punktu położonego najbardziej na północ od Jeziora Chłopskiego
biegnie granica środkiem jezior, jednakże w ten sposób, że miasto i stacya Zbąszyń (Bentschen)
pozostają na polskiem terytoryum (wraz z punktem węzłowym linii kolejowych Swiębodzin-Zbąszyń
(Schwiebus-Bentschen) i Sulichów-Zbąszyń (Züllichau-Bentschen);
stąd, na północy wschód aż do punktu, w którym spotykają się granice powiatów Skwierzyna
(Schwerin), Międzychód (Birnbaum) i Międzyrzec (Meseritz) będzie granica wykreślona na wschód od
Pszczewa (Betsche);
stąd, ku północy granicą powiatów Skwierzyna i Międzychód, następnie na wschód północną
granicą Poznańskiego aż do punktu, w którym granica ta przecina rzekę Noteć (Netze);
stąd, w górę rzeki aż do punktu, w którym do Noteci wpływa rzeka Głda (Küddow) stanowi
granicę bieg rzeki Noteci;
stąd, w górę rzeki i aż do punktu, którego szukać należy około 6 kilometrów na południowy
wschód od Piły (Schneidemühl) przebiega granica biegiem rzeki Głdy;
stąd, ku północnemu wschodowi aż do punktu wysuniętego najbardziej na południe na cyplu
utworzonym przez północną granicę Poznańskiego, na jakie 5 kilometrów na zachód od Starego (Stahren)
ma być wyznaczona linia na terenie tak, że linia kolejowa Piła-Chojnice zostanie całkowicie na
terytoryum niemieckiem;
stąd, granica Poznańskiego ku północnemu wschodowi aż do szczytu cyplu, jaki ona tworzy
na jakie 15 kilometrów na wschód od Złotowa (Flatow);
stąd, ku północnemu wschodowi i aż do punktu, w którym rzeka Kamionka spotyka się z
południową granicą powiatu Chojnice (czyli około 3 kilometry na północny wschód od Grunowa (Grunau)
biegnie granica w ten sposób, że Polsce przypadną miejscowości: Jazdrowo, Lutowo Wielkie i Małe (Gross
i Klein Lutau) i Witkowo (Wittkau), zaś Niemcom miejscowości: Buczek Wielki (Gross Butzig), Czyszkowo
(Cziskowo), Batorowo (Battrau), Grunowo (Grunau);
stąd, ku północy granicą powiatu Chojnice i Człuchów (Schlochau) aż do punktu, gdzie
granica ta przecina rzekę Brdę (Brahe);
stąd, aż do punktu na granicy Pomorza o 15 kilometrów na wschód od Miastkowa
(Rummelsburg) biegnie nowa linia graniczna w ten sposób, że po stronie polskiej pozostawia Konarzyn,
Kiełpin (Kelpin), Stara Brda (Adl. Briesen), zaś po stronie niemieckiej Sampohl, Nowa Wieś (Neuguth),
Steinfort, Wielkie Piotrkowo (Gross Peterkau);
stąd, ku wschodowi granica Pomorza aż do jej zetknięcia się z punktem, w którym stykają
się granice powiatów Chojnice i Człuchów (Schlochau);
stąd, ku północy granica między Pomorzem a Prusami Zachodniemi, aż do punktu na rzece
Rheda (na jakie 3 kilometry na północny zachód od Gohra), gdzie do rzeki tej wpada jej dopływ płynący
od północnego zachodu;
stąd, ma być wykreślona linia aż do kolana rzeki Piaśnicy (Piassnitz) na 1.5 kilometra
na północny zachód od Warzgwy (Warschkau);
stąd, bieg rzeki Piaśnicy ku dołowi, następnie linia przez środek Jeziora Żarnowieckiego
(Zarnowitz See), a wreszcie granica Prus Zachodnich aż do Morza Bałtyckiego.
ARTYKUŁ 28.
Granice Prus Wschodnich będą określone tak jak następuje z zastrzeżeniem postanowień
umieszczonych w Sekcyi IX (Prusy Wschodnie) Części III.
Od punktu położonego na wybrzeżu Morza Bałtyckiego w odległości około 1.5 kilometra na północ od
kościoła w Przebrnie (Pröbbernau) w kierunku mniej więcej 159 stopnia (licząc od północy ku wschodowi)
linia długości około 2 kilometrów, która będzie dopiero wykreślona na terenie;
stąd, w prostej linii od światła na skręcie Kanału Elblągskiego aż do punktu położonego
mniej więcej na szerokości północnej 54 stopni, 19 minut i pół, i długości 19 stopni 26 minut na wschód
od Greenwich;
stąd, aż do ujścia Nogatu najbardziej na wschód położonego w kierunku mniej więcej 209
stopnia (licząc od północy ku wschodowi);
stąd, w górę biegu, linia Nogatu aż do punktu, w którym rzeka ta opuszcza Wisłę;
stąd, główne łożysko nawigacyjne Wisły, następnie południowa granica okręgu kwidzyńskiego
(Marienwerder), następnie okręgu Suskiego (Rosenberg) na wschód aż do punktu, w którym styka się z dawną
granicą Prus Wschodnich;
stąd, dawna granica między Prusami Zachodniemi a Wschodniemi, następnie linia graniczna
między okręgami Ostród (Osterode) i Nibork (Neidenburg), dalej linia w dół biegu rzeki Skotawy (Skotau),
następnie w górę biegu rzeki Nidy (Neide), aż do punktu, położonego mniej więcej o 5 kilometrów na wschód
od Białut (Bialutten) i najbardziej zbliżonego do dawnej granicy rosyjskiej;
stąd, na wschód, aż do punktu bezpośrednio na południe wprost na południe od przecięcia
gościńca Nibork-Mława przez dawną granicę rosyjską;
stąd, linia, która będzie wyznaczona na terenie przechodząca na północ od Białut;
stąd, dawna granica rosyjska aż na wschód od Smolnik (Schmalleningken), następnie w dół
głównego łożyska nawigacyjnego Niemna (Memel), następnie ramię delty Skierwietu aż do Zalewu Kurońskiego
(Kurisches Haff);
stąd, linia prosta aż do punktu zetknięcia się brzegu wschodniego Mierzei Kurońskiej
(Kurische Nehrung) z granicą administracyjną o 4 kilometry na południowy zachód od Nidden;
stąd, ta granica administracyjna aż do brzegu zachodniego Mierzei Kurońskiej.
Część III. WARUNKI POLITYCZNE DLA EUROPY.
Sekcya VIII. Polska.
ARTYKUŁ 87.
Niemcy, zgodnie z podjętą już przez Mocarstwa Sprzymierzone i Stowarzyszone akcyą, uznają
zupełną niepodległość Polski i zrzekają się na jej korzyść wszystkich praw i tytułów nad terytoryum:
ograniczonem przez Morze Bałtyckie, wschodnią granicę Niemiec, tak jak została ustalona w Art. 27 Części II
(Granice Niemiec) obecnego Traktatu, aż do punktu położonego około 2 kilometry na wschód od Woskowic Małych
(Lorzendorf); potem linią idącą ku ostremu kątowi, jaki tworzy północna granica Górnego Śląska, aż do punktu
jej zetknięcia się z dawną granicą pomiędzy Niemcami a Rosyą; następnie tą granicą aż do punktu, gdzie ona
krzyżuje się z biegiem Niemna, wreszcie północną granicą Prus Wschodnich, tak jak została ustalona w Art. 28
Części II.
Postanowienia niniejszego Artykułu nie odnoszą się atoli do terytoryów Prus Wschodnich i do
Wolnego Miasta Gdańska, tak jak one zostały odgraniczone w Art. 28 Części II (Granice Niemiec) i w
Art. 100 Sekcyi XI (Gdańsk) niniejszej Części.
Granice Polski, niewyszczególnione w obecnym Traktacie, zostaną później oznaczone przez
Główne Mocarstwa Sprzymierzone i Stowarzyszone.
Komisya, złożona z siedmiu członków, z których pięciu będzie mianowanych przez Główne
Mocarstwa Sprzymierzone i Stowarzyszone, jeden przez Niemcy, a jeden przez Polską, zostanie ukonstytuowana
w piętnaście dni po wejściu w życie obecnego Traktatu, w celu ustalenia na miejscu linii granicznej między
Polską a Niemcami.
Postanowienia tej Komisyi uchwalone będą większością głosów i będą obowiązujące dla stron
zainteresowanych.
ARTYKUŁ 88.
W części Górnego Śląska, objętej granicami opisanemi poniżej, mieszkańcy powołani będą do
oświadczenia się w drodze głosowania, czy chcą być przyłączeni do Niemiec, czy do Polski. Te granice są:
Począwszy od punktu północnego, tworzącego występ dawnej prowincyi Śląska austryackiego, położonego mniej
więcej 8 kilometrów na wschód od Prudnika (Neustadt), dawna granica pomiędzy Niemcami a Austryą, aż do
spotkania się jej z granicą pomiędzy okręgami Głubczyc (Leobschütz) i Raciborza (Ratibor);
stąd, ku północy i aż do punktu położonego mniej więcej 2 kilometry na południowy wschód
od Kietrza (Katscher); granica pomiędzy okręgami Głubczyc i Raciborza;
stąd, ku południowemu wschodowi aż do punktu nad biegiem Odry bezpośrednio na południe
od kolei żelaznej z Raciborza do Bogumina (Oderberg); linia, która ma być oznaczona na południe od
Krzanowic (Kranowitz). Od punktu określonego powyżej dawna granica pomiędzy Niemcami a Rosyą, aż do
punktu jej spotkania się z granicą administracyjną pomiędzy Poznańskiem a Górnym Śląskiem;
stąd, owa granica administracyjna aż do jej spotkania się z granicą pomiędzy Górnym
Śląskiem a Śląskiem Środkowym;
stąd, ku zachodowi aż do punktu, gdzie granica administracyjna jest zwrócona pod kątem
ostrym ku południowemu wschodowi, na 3 kilometry mniej więcej na północny zachód od Szymankowa
(Simmenau); granica pomiędzy Górnym a Średnim Śląskiem;
stąd, ku zachodowi aż do punktu położonego mniej więcej o 2 kilometry na wschód od
Woskowic Małych (Lorzendorf); linia, która zostanie wyznaczona na terenie na północ od Woskowic Górnych
(Klein Hennersdorf);
stąd, ku południowi aż do punktu, gdzie granica między Górnym a Środkowym Śląskiem
przecina gościniec z Miasteczka do Pokoju (Stadtel-Karlsruhe); linia, która zostanie wykreślona na
terenie w ten sposób, że na zachodzie pozostaną miejscowości Woskowice Górne (Hennersdorf), Polkowice
(Polkowitz), Domasławice (Noldau), Siemysłów (Steinersdorf) i Dąbrowa (Dammer) - a na wschodzie
miejscowości: Strzelce (Strehlitz), Nosale (Nassadel), Biestrzykowice (Eckersdorf), Świrz (Schwirz) i
Miasteczko (Stadtel);
stąd, granica pomiędzy Górnym i Środkowym Śląskiem aż do spotkania się jej z granicą
wschodnią okręgu Niemodlin (Falkenberg);
stąd, granica wschodnia okręgu Niemodlin aż do punktu, tworzącego występ, a położonego
mniej więcej o 3 kilometry na wschód od Pyszcza (Puschine);
stąd, aż do punktu północnego występu dawnej prowincyi Śląska austryackiego, położonego
mniej więcej o 3 kilometry na wschód od Prudnika (Neustadt); linia, która ma być oznaczona na terenie
rozciągającym się na wschód od Sulicowa (Züls).
Reguły, wedle których przystąpi się do tego odwołania się do ludności i przeprowadzi się
je, stanowią przedmiot postanowień dołączonego Anneksu.
Rządy polski i niemiecki obowiązują się już teraz, każdy za siebie, do niewykonywania w
żadnym punkcie swych terytoryów, żadnego ścigania prawnego i do nieprzedsiębrania żadnych środków
wyjątkowych z powodu jakiegokolwiek faktu politycznego, jaki się zdarzył na Górnym Śląsku, w okresie
stanu, przewidzianego w dołączonym Anneksie i to aż do ustalenia ostatecznego rządu w tym kraju.
Niemcy już teraz zrzekają się na rzecz Polski wszystkich praw i tytułów do tej części
Górnego Śląska, która jest położona poza obrębem linii granicznej, oznaczonej w celu plebiscytu przez
Główne Mocarstwa Sprzymierzone i Stowarzyszone.
Anneks.
1) W ciągu piętnastu dni od wejścia w życie niniejszego Traktatu wojska
niemieckie tudzież ci urzędnicy, których wskaże Komisya, ustanowiona w myśl postanowień §2-go, mają
opróżnić obszar plebiscytowy. Aż do chwili dokonania ewakuacyi mają się powstrzymać od wszelkiego
rodzaju rekwizycyi czy to w pieniądzach czy w materyałach i od wszelkich aktów, któreby mogły
przesądzać materyalne interesy kraju.
W tymże okresie Rady Robotniczo-Żołnierskie, które zostały ustanowione na tym obszarze, mają być
rozwiązane. Członkowie tych Rad urodzeni w innych okręgach, którzy spełniają swe funkcye w momencie
wejścia w życie niniejszego Traktatu, albo którzy ustąpili ze służby po pierwszym marcu b.r., mają być
ewakuowani.
Wszystkie wojskowe i pół-wojskowe związki, utworzone na wspomnianym obszarze przez mieszkańców danego
okręgu, mają być niezwłocznie rozpuszczone. Wszystkich członków tych związków wojskowych, którzy nie
są zamieszkali we wspomnianym okręgu, należy wezwać do opuszczenia kraju.
2) Obszar przeznaczony do plebiscytu ma być natychmiast oddany pod władzę międzynarodowej
Komisyi z czterech członków, których mają mianować Stany Zjednoczone, Francya, Anglia i Włochy i ma
być zajęty przez wojska Mocarstw Sprzymierzonych i Stowarzyszonych. Rząd niemiecki zobowiązuje się
umożliwić przewiezienie wojsk na Górny Śląsk.
3) Rzeczona Komisya obejmie pełnię władz, wykonywanych przez rząd niemiecki lub pruski, z
wyjątkiem władzy prawodawczej i prawa nakładania podatków. Obejmie zatem funkcye rządu prowincyi i
regencyi obwodowej.
Od uznania Komisyi zależy, w jaki sposób określi uprawnienia sobie przyznane i w jakiej mierze zechce
je wykonywać lub też w jakim stopniu będą one pozostawione w ręku istniejących władz.
Zmiany istniejących praw lub istniejących podatków mogą nastąpić tylko za zgodą wspomnianej Komisyi.
Komisya utrzymywać będzie porządek w kraju z pomocą wojsk, które będą do jej dyspozycyi i w mierze, w
jakiej się to okaże koniecznem, z pomocą żandarmeryi, rekrutowanej z pośród mieszkańców kraju.
Komisya postara się niezwłocznie o zastąpienie ewakuowanych urzędników niemieckich innemi i
ewentualnie w razie potrzeby sama zarządzi ewakuacyę władz lokalnych i powoła inne na ich miejsce.
Poczyni też wszelkie zarządzenia, które uzna za właściwe, aby zapewnić wolność, czystość i tajność
głosowania. W szczególności ma prawo zarządzić wydalenie każdej osoby, któraby usiłowała w jakikolwiek
sposób wykoszlawić rezultaty plebiscytu metodą korrupcyi lub groźbami.
Komisya posiada pełne prawo do stanowienia o wszystkich kwestyach związanych z wykonaniem niniejszych
klauzul. Do pomocy Komisyi dodani będą doradcy techniczni, powołani z pośród miejscowej ludności.
Uchwały Komisyi zapadają większością głosów.
4) Głosowanie odbędzie się w terminie określonym przez Główne Mocarstwa
Sprzymierzone i Stowarzyszone, ale nie wcześniej jak sześć miesięcy lub później jak osiemnaście
miesięcy po ustanowieniu Komisyi.
Prawo głosowania przysługuje wszystkim mieszkańcom bez różnicy płci, które:
a) ukończyły 20 rok życia dnia 1 stycznia roku, w którym odbędzie się plebiscyt,
b) urodziły się na terytoryum plebiscytowem, albo zamieszkałe są tam od daty, którą ma
oznaczyć Komisya, a która nie ma być dalszą, niż data 1 stycznia 1919 roku - albo które zostały
wypędzone przez władze niemieckie i nie zatrzymały tam swego mieszkania.
c) osoby skazane za przestępstwa polityczne będą mogły wykonać swoje prawo głosowania.
Każda osoba będzie głosować w gminie, gdzie jest zamieszkała, albo też w której została urodzona,
jeżeli nie posiada miejsca zamieszkania na terytoryum plebiscytowem. Wynik głosowania zostanie
zestawiony gminami, stosownie do większości głosów w każdej gminie.
5) Po zamknięciu głosowania ilość głosów, oddanych w każdej gminie, będzie przez Komisyę
podana do wiadomości Głównym Mocarstwom Sprzymierzonym i Stowarzyszonym, przyczem będzie określony
rezultat głosowania i zaprojektowana linia, którą ma się wytyczyć jako granicę Niemiec na Górnym
Śląsku. W tej propozycyi należy uwzględnić życzenia mieszkańców, ujawnione głosowaniem, i
geograficzne, tudzież gospodarcze stosunki danej miejscowości.
6) Skoro tylko granica będzie ustanowiona przez Główne Mocarstwa Sprzymierzone i
Stowarzyszone, władze niemieckie zostaną zawiadomione przez międzynarodową Komisyę, że mogą objąć
administracyę tego terytoryum, które zostało uznane za niemieckie; rzeczone władze mają to uczynić
w ciągu jednego miesiąca od tej notyfikacyi w sposób przepisany przez Komisyę. W tym samym okresie
i w ten sam sposób Rząd Polski ma objąć zarząd tych terytorów, które zostaną uznane za polskie.
Skoro władze niemieckie i polskie obejmą zarząd odnośnych terytoryów, Komisya zakończy swoją
działalność.
Koszta armii okupacyjnej i wydatków Komisyi, poczynionych albo w wykonaniu własnych jej czynności,
albo administracyi terytoryum, ma ponosić terytoryum poddane plebiscytowi.
ARTYKUŁ 89.
Polska zobowiązuje się przyznać wolność tranzytu osobom, towarom, okrętom, statkom,
wagonom i poczcie, o ile przechodzą tranzytem między Prusami Wschodniemi a resztą Niemiec poprzez
terytoryum polskie, włączając w to wewnętrzne drogi wodne i zapewnić im co do ułatwień ograniczeń i
pod każdym innym względem przynajmniej tak korzystne traktowanie, jak osobom, towarom, okrętom,
statkom, wagonom i poczcie, które bądź są polskie co do narodowości, pochodzenia, miejsca przywozu
lub własności w chwili wysyłania, bądź korzystają z traktowania jeszcze od tegoż korzystniejszego.
Towary, idące tranzytem, będą wolne od wszelkiego cła lub innych analogicznych ciężarów.
Wolność tranzytu obejmie także służbę telegraficzną i telefoniczną w warunkach, które ustalą
konwencye przewidziane w Art. 98.
ARTYKUŁ 90.
Polska zobowiązuje się pozwolić przez okres piętnastu lat na eksport do Niemiec
produktów kopalnianych ze wszystkich części Górnego Śląska przekazanych Polsce przez niniejszy
Traktat. Takie produkty mają być wolne od wszelkich ceł eksportowych, czy też innych opłat lub
ograniczeń wywozowych. Polska zgadza się na przedsięwzięcie takich kroków, jakie mogą być konieczne
do zabezpieczania, aby wszelkie tego rodzaju produkta były odstępowane do odsprzedaży kupcom w
Niemczech na warunkach równie korzystnych, jak zastosowane do tych produktów sprzedawanych, w
podobnych warunkach, kupcom w Polsce, czy też w innym jakimś kraju.
ARTYKUŁ 91.
Osoby narodowości niemieckiej, mieszkające stale w obszarach nznanych za przynależne
do Polski, nabywają ipso facto obywatelstwo polskie i tracą obywatelstwo niemieckie.
Jednakowoż obywatele niemieccy lub ich potomkowie, którzy zamieszkali na tym obszarze po dniu 1-szym
stycznia 1908 roku, nie nabędą obywatelstwa polskiego inaczej, jak za osobnem zezwoleniem ze strony
Państwa Polskiego.
W okresie dwuletnim od wejścia w życie niniejszego Traktatu obywatele niemieccy w wieku powyżej lat
osiemnastu, którzy mieszkają stale na jednym z obszarów, uznanych za przynależne do Polski, będą
uprawnieni przyjąć obywatelstwo niemieckie. Polakom w wieku powyżej lat osiemnastu, zamieszkałym stale
w Niemczech, przysługuje podobne prawo oświadczenia się za obywatelstwem polskiem.
Opcya, dokonana przez małżonka, decyduje także obywatelstwie żony, a opcya rodziców o obywatelstwie
dzieci poniżej osiemnastu lat. Osoby, które wykonały powyższe prawo opcyi, zobowiązane są w przeciągu
następujących dwunastu miesięcy przesiedlić się do państwa, za którem się oświadczyły.
Mają one prawo zachować swój nieruchomy majątek na terytoryum drugiego państwa gdzie mieszkali, zanim
wykonali prawo opcyi. Ruchomości wszelkiego rodzaju wolno im zabrać z sobą, a żadne opłaty wywozowe
lub wwozowe nie mogą być nałożone w związku z przewozem rzeczonych ruchomości.
W tym samym okresie czasu Polakom, którzy są obywatelami niemieckimi, a przebywają w obcych państwach,
przysługuje prawo, o ile nie sprzeciwiają się temu przepisy tych innych państw i o ile w nich nie
nabyli już obywatelstwa, uzyskać obywatelstwo polskie, jeżeli zastosują się w tym względzie do
przepisów, które będą wydane przez Państwo Polskie.
W części Górnego Śląska, poddanej pod plebiscyt, przepisy niniejszego Artykułu wejdą w życie dopiero
z chwilą definitywnego przyznania tego terytoryum.
ARTYKUŁ 92.
Stosunek i rodzaj ciężarów finansowych Niemiec i Prus, które będzie miała objąć Polska,
zostaną ustalone zgodnie z Art. 254 Części IX (Przepisy finansowe) niniejszego Traktatu.
Z udziału, który obciąży Polskę, wyłączona zostanie część długu, która dotyczy zarządzeń rządów
niemieckiego i pruskiego w celu kolonizacyi niemieckiej w Polsce, określi zaś ją Komisya odszkodowań,
przewidziana w powyżej powołanym Artykule.
Ustalając w wykonaniu Art. 256 niniejszego Traktatu wartość dóbr i własności cesarstwa lub państw
niemieckich, przechodzących na własność Polski równocześnie z oddanemi jej terytoryami, Komisya
odszkodowań będzie obowiązaną wyłączyć z tej oceny budynki, lasy i inną własność państwową, które
należały do dawnego Królestwa Polskiego. Nabyte one zostaną przez Polskę jako wolne i swobodne od
wszelkich ciężarów.
We wszystkich terytoryach niemieckich, przekazanych z mocy niniejszego Traktatu Polsce i uznanych
definitywnie za część Polski, dobra, prawa i udziały poddanych niemieckich będą mogły podledz w
zastosowanu Art. 297 likwidacyi przez Rząd Polski tylko zgodnie z następującymi przepisami:
1) Suma z likwidacyi wynikająca ma być wypłacona bezpośrednio
uprawnionemu.
2) W razie gdyby tenże udowodnił przed mieszanym trybunałem rozjemczym, przewidzianym przez
Sekcyę VI Części X (Przepisy ekonomiczne) niniejszego Traktatu lub przed arbitrem przez ten trybunał
wyznaczonym, że warunki sprzedaży lub zarządzenia, powzięte przez Rząd Polski a nieprzewidziane
przez jego ustawodawstwo ogólne, w sposób niesłuszny były krzywdzące co do ceny, będzie mógł
trybunał lub arbiter przyznać uprawnionemu słuszne wynagrodzenie, które zapłaci Rząd Polski.
Późniejsze konwencye uregulują wszystkie kwestye, niezałatwione przez niniejszy Traktat,
jak i te, które mogłyby wyniknąć z ustąpienia omawianych terytoryów.
ARTYKUŁ 93.
Polska przyjmuje i godzi się na włączenie do Traktatu, który zawrze z Głównemi
Mocarstwami Sprzymierzonemi i Stowarzyszonemi, postanowień, które te Mocarstwa uznają za potrzebne dla
ochrony w Polsce interesów mieszkańców, różniących się od większości ludności rasą, językiem lub
religią.
Polska godzi się również na włączenie do Traktatu, który zawrze z Głównemi Mocarstwami Sprzymierzonemi
i Stowarzyszonemi, postanowień, które te Mocarstwa uznają za potrzebne dla ochrony wolności tranzytu i
słusznych urządzeń co do handlu innych narodów.
Sekcya IX. Prusy Wschodnie.
ARTYKUŁ 94.
Na obszarze między południową granicą Prus Wschodnich, która jest opisana w Art. 28
Części II (Granice Niemiec) niniejszego Traktatu, a linią opisaną poniżej mieszkańcy będą powołani do
oznaczenia za pomocą głosowania do którego państwa chcą należeć.
Zachodnie i północne granice Regencyi Olsztyńskiej (Allenstein) do jej połączenia się z granicą między
okręgami Olecko i Węgoborek (Angerburg); dalej granice północne okręgu Olecka aż do jej połączenia się
z dawną granicą Prus Wschodnich.
ARTYKUŁ 95.
Niemieckie wojska i władze mają być usunięte z obszaru powyżej określonego w terminie
nie przekraczającym dni piętnastu od wejścia w życie niniejszego Traktatu. Aż do przeprowadzenia
ewakuacyi winny się one powstrzymać od wszelkiej rekwizycyi w pieniądzach lub materyałach i od
zarządzeń szkodliwych dla interesów gospodarczych kraju.
Po upływie wymienionego okresu wspomniany obszar przejdzie pod władzę Komisyi międzynarodowej, złożonej
z pięciu członków, a powołanej przez Główne Mocarstwa Sprzymierzone i Stowarzyszone. Komisya ta otrzyma
generalne pełnomocnictwa administracyjne, a w szczególności poczyni przygotowania do wyboru i zarządzi
wszystko co potrzeba, aby zapewnić wolność, czystość i tajność wyborów. Komisyi przysługuje pełne prawo
do rozstrzygania we wszystkich kwestyach związanych z wykonaniem postanowień Traktatu. Komisya poczyni
też zarządzenia, które uzna za wskazane celem zapewnienia sobie pomocy w wykonywaniu swych funkcyi ze
strony urzędników wybranych przez nią z pośród miejscowej ludności; uchwały Komisyi zapadają większością
głosów. Do głosowania upoważniona jest każda osoba, bez względu na płeć, która:
a) liczyła dwadzieścia lat od chwili wejścia w życie niniejszego Traktatu i
b) urodziła się na obszarze, na którym odbędzie się głosowanie, lub zamieszkiwała tam stale
począwszy od daty, którą wyznaczy Komisya.
Każda osoba głosuje w gminie, w której stale zamieszkuje, albo jeżeli niema stałego
miejsca zamieszkania, w gminie, w której się urodziła.
Wynik głosowania będzie ustalony przez gminę zależnie od większości oddanych w każdej gminie głosów.
Po zamknięciu głosowania Komisya poda do wiadomości Głównym Mocarstwom Sprzymierzonym i Stowarzyszonym
ilość głosów oddanych w każdej gminie, określi dokładnie rezultat głosowania i zaprojektuje linię,
która ma stanowić granicę Prus Wschodnich w tej okolicy. W tym projekcie uwzględnione będą życzenia
mieszkańców, ujawnione głosowaniem, tudzież geograficzne i gospodarcze warunki miejscowości. Główne
Mocarstwa Sprzymierzone i Stowarzyszone ustalą następnie granicę między Prusami Wschodniemi a Polską w
tej okolicy. W razie jeśli linia, wyznaczona przez Główne Mocarstwa Sprzymierzone i Stowarzyszone,
wyłączy z Prus Wschodnich części obszarów określonych w Art. 94, zrzeczenie się przez Niemcy praw do
tych obszarów na rzecz Polski, o czem była mowa powyżej w Art. 87, odnosi się także do tych wyłączonych
obszarów.
Skoro tylko linia graniczna zostanie ustalona przez Główne Mocarstwa Sprzymierzone i Stowarzyszone,
władze niemieckie zarządzające Prusami Wschodniemi zostaną upoważnione przez międzynarodową Komisyę do
objęcią administracyi obszaru na północ od wytyczonej linii granicznej; mają to zaś uczynić w terminie
miesiąca od każdej notyfikacyi, a w sposób przepisany przez Komisyę. W tym samym okresie Rząd Polski
objąć winien zarząd okręgów położonych na południe od linii granicznej. Komisya zakończy swoją
działalność, gdy władze wschodnio-pruskie względnie polskie obejmą zarząd odnośnych terytoryów. Koszta
Komisyi będą pokrywane z miejscowych dochodów. Główne Mocarstwa Sprzymierzone i Stowarzyszone oznaczą,
w jakim stosunku Prusy Wschodnie partycypować mają w rozchodach.
ARTYKUŁ 96.
Na terytoryum, obejmującym okręg Sztumu (Stuhm) i Susza (Rosenberg) i część okręgu
Malborga (Marienburg), położoną na wschód od Nogatu, a w tej części okręgu kwidzyńskiego (Marienwerder),
która jest położona na wschód od Wisły, mieszkańcy będą powołani do oznaczenia przez głosowanie, które
się odbędzie w każdej gminie, czy pragną ażeby rozmaite gminy, położone na tym terytoryum, należały do
Polski, czy też do Prus Wschodnich.
ARTYKUŁ 97.
opiewa tak samo jak Art. 95 i dotyczy ewakuacyi wojsk i władz niemieckich z
plebiscytowych obszarów Warmii i Prus Wschodnich i sposobu głosowania. Artykuł kończy się ustępem:
Główne Mocarstwa Sprzymierzone i Stowarzyszone ustalą następnie granice między Prusami Wschodniemi a
Polską w tej okolicy, przyznając Polsce w każdym razie w całej części obszaru dotykającego Wisły pełną
kontrolę nad rzeką łącznie z brzegiem wschodnim rzeki tak daleko na wschód jak to jest koniecznem dla
przeprowadzenia regulacyi i pogłębienia łożyska. Niemcy obowiązują się na zawsze nie wznosić żadnych
fortyfikacyi na obszarze, który pozostanie niemieckim.
Główne Mocarstwa Sprzymierzone i Stowarzyszone poczynią równocześnie wszelkie zarządzenia, aby zapewnić
ludności Prus Wschodnich w pełnej mierze i pod dogodnemi warunkami dostęp do Wisły i używanie jej wedle
potrzeb ludności, jej handlu i żeglugi.
ARTYKUŁ 98.
Niemcy i Polska zobowiązują się w ciągu roku po wejściu w życie niniejszego Traktatu do
zawarcia konwencyi, wedle której, w razie nieporozumień, rozstrzygać ma Rada Ligi Narodów, w sprawach
zabezpieczenia z jednej strony Niemcom pełnego i równomiernego korzystania z komunikacyi kolejowej,
telegraficznej i telefonicznej pomiędzy resztą Niemiec a Prusami Wschodniemi przez rozdzielające je
terytoryum polskie, a z drugiej strony w celu zabezpieczenia Polsce pełnego i równomiernego korzystania
z komunikacyi kolejowej, telegraficznej i telefonicznej pomiędzy Polską a Wolnem Miastem Gdańskiem
przez niemieckie terytoryum, które może się znaleść na prawym brzegu Wisły pomiędzy Polską a Wolnem
Miastem Gdańskiem.
Sekcya XI. Wolne Miasto Gdańsk.
ARTYKUŁ 100.
Niemcy zrzekają się na rzecz Głównych Mocarstw Sprzymierzonych i Stowarzyszonych
wszelkich praw i tytułów do terytoryum objętego następującemi granicami:
Od Morza Bałtyckiego w kierunku południowym aż do punktu, w którym stykają się główne
łożyska nawigacyjne Nogatu i Wisły; granica Prus Wschodnich, opisana w Art. 28 Części II;
stąd, główne łożysko nawigacyjne Wisły w dół biegu aż do punktu, położonego mniej więcej
o 6.5 kilometra na północ od mostu w Tczewie (Dirschau);
stąd, w kierunku północno-zachodnim, aż do punktu pomiarowego 5, oddalonego o 1.5
kilometra w kierunku południowo-wschodnim od kościoła w Koźlinach (Güttland) linia, którą się wykreśli
na terenie;
stąd, w kierunku na ogół zachodnim aż do występu okręgu kościerzyńskiego (Berent) 8.5
kilometra na północny wschód od Skarszewa (Schöneck): linia która na miejscu zostanie oznaczona, a
przechodzić będzie między Miłobądzem (Mühlbanz) na południe i Rębielczem (Rambeltsch) na północ;
stąd, na zachód granica powiatu kościerskiego (Berent), aż do wgłębienia, które tworzy o
6 kilometrów na północny zachód od Skarszewa;
stąd, aż do punktu położonego na linii średniej Jeziora Łąckiego (Lonken See); linia,
która zostanie na miejscu oznaczona iść będzie na północ od Nowego Wietca (Neu Fietz) i Szatarp
(Schatarpi) i na południe od Kościerskiej Huty (Bärenhütte) i Łąk (Lonken);
stąd, linia średnia Jeziora Łąckiego aż do jego północnego krańca;
stąd, aż do południowego krańca Jeziora Połęcińskiego (Pollenziner See); linia, która
zostanie oznaczona na miejscu;
stąd, linia średnia Jeziora Połęcińskiego aż do jego krańca północnego;
stąd, na północny wschód aż do punktu położonego około 1 kilometra na południe od
kościoła w Kolebkach (Koliebken), gdzie droga żelazna Gdańsk-Wejherowo (Danzig-Neustadt) przecina
strumień; linia, która zostanie na miejscu oznaczona, a iść będzie na południowy wschód od Kameli
(Kamehlen), Skrzeszewa (Krissau), Fidlina (Fidlin), Sulmina (Sulmin, Richthof), Materni (Mattern),
Owczarni (Schäferei) i na północny zachód od Nowej Wsi (Neuendorf), Marszewa (Marschau), Czapielska
(Czapielken), Kiełpina Wysokiego i Kiełpinka (Hoch i Klein Kelpin), Pulwermühl, Renneberga i miast
Oliwy (Oliva) i Sopot (Zoppot);
stąd, bieg rzeki aż do jej ujścia do Morza Bałtyckiego.
ARTYKUŁ 101.
Komisya, złożona z trzech członków, mianowanych przez Główne Mocarstwa Sprzymierzone i
Stowarzyszone, do której wejdzie najwyższy komisarz jako prezydent, jeden członek delegowany przez
Niemcy, a jeden członek delegowany przez Polskę, ma być utworzona w ciągu piętnastu dni od wejścia w
życie obecnego Traktatu w celu odgraniczenia na miejscu terytoryum, opisanego powyżej, przy wzięciu w
rachubę, o ile to tylko możliwe, istniejących granic gminnych.
ARTYKUŁ 102.
Główne Mocarstwa Sprzymierzone i Stowarzyszone zobowiązują się utworzyć z miasta
Gdańska wraz z resztą opisanego w Art. 100 terytoryum, Wolne Miasto. Zostanie ono oddane pod ochronę
Ligi Narodów.
ARTYKUŁ 103.
Konstytucya Wolnego Miasta Gdańska zostanie ułożona przez właściwie wybranych
przedstawicieli Wolnego Miasta w porozumieniu z Najwyższym Komisarzem, którego mianuje Liga Narodów.
Ta konstytucya otrzyma gwarancyę Ligi Narodów. Najwyższy Komisarz otrzyma również obowiązek
rozstrzygania w pierwszej instancyi wszelkich nieporozumień, jakieby powstały pomiędzy Polską a
Wolnem Miastem Gdańskiem co do niniejszego Traktatu, albo co do zarządzeń czy też umów poczynionych
później. Najwyższy Komisarz będzie rezydował w Gdańsku.
ARTYKUŁ 104.
Główne Mocarstwa Sprzymierzone i Stowarzyszone zobowiązują się przeprowadzić traktat
pomiędzy Rządem Polskim a Wolnem Miastem Gdańskiem, który ma wejść w życie równocześnie z
ustanowieniem owego Wolnego Miasta, a dotyczyć ma następujących przedmiotów:
1) Włączenie Wolnego Miasta Gdańska w polskie granice cłowe i ustalenie
wolnej przestrzeni w porcie.
2) W sprawie zabezpieczenia Polsce bez żadnych ograniczeń wolnego używania i posługiwania
się wszystkiemi drogami wodnemi, dokami, basenami, groblami do lądowania i innemi urządzeniami w
obrębie terytoryum Wolnego Miasta, jakie są konieczne dla polskiego importu i eksportu.
3) W sprawie zabezpieczenia Polsce kontroli i zarządu Wisły i całego systemu kolejowego w
obrębie Wolnego Miasta, z wyłączeniem takich dróg i kolei, które służą przedewszystkiem potrzebom
samego Wolnego Miasta, dalej pocztowej, telegrafficznej i telefonicznej komunikacyi pomiędzy Polską
a portem gdańskim.
4) W sprawie zabezpieczenia Polsce prawa rozwijania i udoskonalenia dróg wodnych, doków,
basenów, miejsc do lądowania, kolei i innych budowli i środków komunikacyjnych, wspomnianych w tym
Artykule, jak również wydzierżawienia lub nabywania w drodze odpowiedniego postępowania takich
gruntów lub innych nieruchomości, które mogą być niezbędne do tych celów.
5) W sprawie zapobieżenia w obrębie Wolnego Miasta krzywdzeniu obywateli polskich i innych
osób polskiego pochodzenia i języka.
6) W sprawie zarządzeń dotyczących prowadzenia przez Rząd Polski zagranicznych agend
Wolnego Miasta Gdańska, jak również w sprawie dyplomatycznej ochrony obywateli tego miasta
zagranicą.
ARTYKUŁ 105.
Z wejściem w życie niniejszego Traktatu, osoby posiadające niemieckie obywatelstwo, a
mieszkające stale na terytoryum, opisanem w Art. 100, siłą faktu utracą niemieckie obywatelstwo, aby
otrzymać obywatelstwo Wolnego Miasta Gdańska.
ARTYKUŁ 106.
W okresie dwóch lat od wejścia w życie niniejszego Traktatu, obywatele niemieccy w wieku
powyżej lat osiemnastu stale mieszkający na terytoryum opisanem w Art. 100, będą mieli prawo oświadczenia,
że chcą pozostać niemieckimi obywatelami. Oświadczenie męża odnosi się do jego żony, a oświadczenie
rodziców do dzieci poniżej osiemnastu lat. Wszystkie osoby, które wykonują prawo wyboru obywatelstwa
określone powyżej, muszą w ciągu następnych dwunastu miesięcy przenieść swoje miejsce zamieszkania do
Niemiec.
Te osoby będą uprawnione do zachowania nieruchomości, posiadanych przez nie na terytoryum Wolnego Miasta
Gdańska. Mogą zaś zabrać ze sobą ruchomy majątek wszelkiego rodzaju. Z tego powodu nie będą mogli być
obłożeni żadnem cłem przywozowem lub wywozowem.
ARTYKUŁ 107.
Wszelka własność, położona na terytoryum Wolnego Miasta Gdańska, a należąca do cesarstwa
niemieckiego lub do innego jakiegoś niemieckiego państwa, przejdzie na Główne Mocarstwa Sprzymierzone i
Stowarzyszone, w celu przekazania ich Wolnemu Miastu Gdańsku, albo też polskiemu państwu, stosowanie do
tego, jak to owe Mocarstwa uznają za słuszne.
ARTYKUŁ 108.
Rozmiary i charakter finansowych zobowiązań Niemiec i Prus, jakie ma ponosić Wolne
Miasto Gdańsk, zostaną ustalone zgodnie z Art. 254 Części IX (Klauzule Finansowe) obecnego Traktatu.
Wszystkie inne kwestye, jakie mogą wyniknąć z powodu odstąpienia terytoryum, określonego w Art. 100,
zostaną uregulowane przez późniejsze umowy.
Część XII. PORTY, DROGI WODNE I KOLEJE.
Sekcya I. Przepisy ogólne.
ARTYKUŁ 321.
Niemcy obowiązują się ma swojem terytoryum, na drogach, najlepiej do międzynarodowego
tranzytu się nadających, przyznać swobodę przewozu osobom, towarom, statkom, wozom i poczcie, które
bądź koleją bądź drogą wodną przybywają z obszaru któregokolwiek Mocarstwa Sprzymierzonego i
Stowarzyszonego, lub kierują się do niego, bez względu na to, czy to Mocarstwo sąsiaduje bezpośrednio
z Niemcami, czy nie; w tym celu dozwolony jest też przejazd przez wody terytoryalne. Te osoby, towary,
statki, wozy, wagony i wozy pocztowe wolne są od wszelkich ceł tranzytowych i nie mogą być niesłusznie
wstrzymywane i ograniczane, lecz Niemcy winny je traktować pod każdym względem jakby swoje własne.
Towary przewożone tranzyto wolne są od wszelkich opłat cłowych i innych podobnych opłat.
Natomiast uzasadnione są należności za przewóz, wynikające z warunków tej czynności. Żadnego wpływu
nie może mieć jednak na to ani osoba właściciela ani przynależność państwowa statków lub środków
transportowych.
Sekcya II. Nawigacja.
Rozdział III. Przepisy dotyczące Łaby, Odry, Niemna i Dunaju.
(1) Przepisy ogólne.
ARTYKUŁ 331.
Następujące rzeki uznane zostały jako międzynarodowe:
Łaba (Elbe) od punktu, gdzie wpływa Wełtawa (Moldau) i Wełtawa, począwszy od Pragi
(Prague);
Odra (Oder) od punktu, gdzie wpływa do niej Opawa (Oppa);
Niemen (Russstrom, Memel) począwszy od Grodna;
Dunaj (Danube) począwszy od Ulmu;
i wszystkie spławne części dorzecza tych rzek, które ułatwiają więcej niż jednemu
państwu dostęp do morza, bez względu, czy konieczne jest przeładowanie z jednego statku na inny, czy
nie; również boczne kanały i łożyska sporządzone, aby bądź podwoić bądź ulepszyc części spławne
wymienionych systemów rzecznych, bądź aby połączyć spławne części tej samej rzeki.
Te same postanowienia będą stosowane do żeglugi na kanale łączącym Dunaj z Renem, pod warunkami
skreślonemi w Art. 353, jeśli taki kanał będzie wykopany.
ARTYKUŁ 332.
Na drodze wodnej, uznanej za międzynarodową w poprzednim Artykule, obywatele, mienie
i flagi wszystkich Mocarstw mają być traktowane na zasadzie zupełnej równości i nie można czynić
żadnej różnicy, któraby wyszła na szkodę obywateli, mienia lub flag jakiegokolwiek Mocarstwa w
porównaniu z obywatelami, mieniem i flagami państwa, do którego brzeg rzeki należy, lub innego
najbardziej uprzywilejowanego. Jednakowoż okręty niemieckie nie są upoważnione do utrzymywania
regularnej żeglugi celem przewozu pasażerów i towarów, między portami jakiegoś Mocarstwa
Sprzymierzonego i Stowarzyszonego, bez upoważnienia ze strony tegoż Mocarstwa.
ARTYKUŁ 333.
Gdzie na zasadzie istniejących konwencyi nie ustanowiono jeszcze opłat, mogą w różnych
częściach rzeki lub kanału zostać ustanowione opłaty za przejazd okrętów, z tem zastrzeżeniem, że
opłaty te mają służyć wyłącznie na pokrycie uzasadnionych kosztów utrzymania i ulepszenia żeglugi i
na pokrycie wydatków, uczynionych w interesie tej żeglugi. Taryfę tych opłat należy zastosować do
tychże wydatków i wystawić w portach na widok publiczny. Opłaty należy ściągać w ten sposób, aby
nie trzeba badać szczegółowo zawartości ładunku, wyjąwszy wypadki, w których można podejrzewać
zaistnienie oszustwa i przekroczenia ustaw.
ARTYKUŁ 334.
Przejazd okrętów, podróżnych i towarów na tych drogach wodnych odbywać się ma zgodnie
z warunkami ustalonemi w Sekcyi I. Gdzie oba brzegi umiędzynarodowionej rzeki leżą w jednem państwie,
towary idące tranzyto, mają być opieczętowane albo oddane pod dozór straży cłowej. Gdzie rzeka tworzy
granicę, towary i pasażerowie tranzytowi wolni są od wszelkich formalności cłowych; ładowanie i
wyładowanie towarów, wsiadanie i wysiadanie pasażerów odbywać się może tylko w portach wyznaczonych
przez nadbrzeżne państwo.
ARTYKUŁ 335.
Z wyjątkiem opłat, wymienionych w niniejszej części Traktatu, żadne inne należności
nie mogą być ściągane wzdłuż biegu, albo u ujścia wspomnianych rzek.
Przepis ten nie sprzeciwia się jednak ustanowieniu przez państwa nadbrzeżne opłat cłowych lub
akcyzowych, tudzież ustanowieniu słusznych i jednolitych opłat w poszczególnych portach, w zgodzie
z publicznemi taryfami za użycie żórawi, elewatorów, wybrzeży, magazynów i.t.d.
ARTYKUŁ 336.
W braku osobnej organizacyi w sprawie prowadzenia robót mających na celu utrzymanie
i ulepszenie żeglugi w umiędzynarodowionych częściach systemów rzecznych, państwo nadbrzeżne jest
obowiązane do podjęcia odpowiednich zarządzeń, celem usunięcia przeszkód lub niebezpieczeństw,
grożących żegludze, i utrzymania jej w dobrym stanie.
Jeżeli które państwo zaniedba obowiązków swych w tej mierze, każde nadbrzeżne państwo, albo państwo
mające swego przedstawiciela w międzynarodowej komisyi, jeżeli taka komisya została ustanowiona,
może odwołać się do trybunału międzynarodowego, ustanowionego w tym celu przez Ligę Narodów.
ARTYKUŁ 337.
W ten sam sposób należy postąpić w razie, jeśli którekolwiek z państw nadbrzeżnych
podejmie roboty zdolne utrudnić żeglugę w umiędzynarodowionej części biegu. Wspomniany w poprzednim
Artykule trybunał jest mocen zarządzić zaniechanie lub zniesienie tych robót, uwzględniając należycie
w swych postanowieniach wszelkie prawa w związku z nawodnieniem, użyciem siły wodnej, rybołostwem i
innymi państwowemi interesami, którym za zgodą wszystkich nadbrzeżnych państw, albo państw
reprezentowanych w międzynarodowej komisyi należy przyznać pierwszeństwo wobec wymagań żeglugi.
Odwołanie się do trybunału Ligi Narodów nie pociąga za sobą zniesienia tych urządzeń.
ARTYKUŁ 338.
Postanowienia zawarte w Arts. 332-337, znajdą ogólne ujęcie w generalnej konwencyi,
którą zawrą Mocarstwa Sprzymierzone i Stowarzyszone i którą uzna Liga Narodów. Konwencya ta,
odnosząca się do dróg wodnych, którym przyznano charakter międzynarodowy, obejmie w szczególności
całość lub części wzmiankowanych powyżej systemów rzek Łaby, Odry, Niemna i Dunaju.
Niemcy zobowiązują się zgodnie z przepisami Art. 379 przystąpić do rzeczonej generalnej konwencyi
oraz do wszelkich przedłożeń jakie zgodnie z Art. 343 zostaną ułożone celem rewizyi istniejących
międzynarodowych układów i postanowień.
(2) Przepisy specyalne, tyczące się Łaby, Odry i Niemna.
ARTYKUŁ 341.
Rzeka Odra ma być poddana pod zarząd międzynarodowej komisyi, złożonej z jednego
przedstawiciela Polski, trzech przedstawicieli Prus, jednego przedstawiciela państwa
czecho-słowackiego, jednego przedstawiciela Wielkiej Brytanii, jednego przedstawiciela Szwecyi.
Jeżeli który z powyższych przedstawicieli nie może być ustanowiony w czasie, kiedy Traktat ten
nabrał mocy obowiązującej, postanowienia komisyi będą mimo to prawomocne.
ARTYKUŁ 342.
Na prośbę, wniesioną do Ligi Narodów przez którekolwiek z państw nadbrzeżnych, rzeka
Niemen może być poddana pod zarząd komisyi międzynarodowej złożonej z przedstawicieli państw
nadbrzeżnych, po jednym z każdego państwa, i trzech przedstawicieli innych państw, wyznaczonych
przez Ligę Narodów.
ARTYKUŁ 343.
Międzynarodowe komisye, o których mowa w Arts. 340 i 341, mają zebrać się w przeciągu
trzech miesięcy od dnia, w którym Traktat niniejszy wszedł w życie. Międzynarodowa komisya, o której
mowa w Art. 342, ma zebrać się w przeciągu trzech miesięcy od dnia, w którym jedno z państw
nadbrzeżnych wniosło prośbę w tej sprawie. Zadaniem każdej z tych komisyi będzie przygotować
niezwłocznie projekt rewizyi, istniejących międzynarodowych umów i postanowień. Projekt ten
sporządzony ma być z uwzględnieniem postanowień generalnej konwencyi, o której mowa w Art. 338,
jeżeli taka konwencya została już zawarta. W braku tej konwencyi projekt rewizyi stosować się ma do
zasad zawartych w Arts. 332-337.
ARTYKUŁ 344.
W propozycyach, o których mowa w poprzednim Artykule, mają być, między innemi:
a) wyznaczone siedziby międzynarodowej komisyi i przepisany sposób
nominacyi jej prezydenta;
b) oznaczony zakres uprawnień komisyi, w szczególności odnośnie do wykonania prac celem
utrzymania żeglugi, kontroli i ulepszenia systemu rzecznego, w sprawie zarządzeń finansowych, w
sprawie opłat i w sprawie przepisów, tyczących się samej żeglugi.
c) określone sekcye rzeki lub jej dopływów, objętych międzynarodowemi postanowieniami.
ARTYKUŁ 345.
Międzynarodowe umowy i przepisy, regulujące obecnie żeglugę na Łabie, Odrze i Niemnie
pozostaną prowizorycznie w mocy, dopóki nie nastąpi ratifikacya powyżej wspomnianych projektów. Mimo
to we wszystkich wypadkach, w których nastąpiła kolizya między wspomnianemi umowami i przepisami, a
zarządzeniami omówionemi w Arts. 332-337, albo też między przyszłą generalną konwencyą, mocniejsze
jest prawo późniejsze.
|
|
