|
DYPLOMACJA POLSKA, 1914-wrzesien 1939 Piotr S. Wandycz
|
|||||
|
Jest to czesc pierwsza wykladu prof. Wandycza POLISH DIPLOMACY, 1914-1945. Aims and Achievements, wygloszonego 21 pazdziernika 1987 roku na Uniwersytecie Londynskim. Czesc druga, obejmujaca okres czasu od wrzesnia 1939 do roku 1945, jest dostepna w dziale 'Poland - WW2' Electronic Museum. * * * Termin 'dyplomacja', jak przypomina Harold Nicolson w swej nieduzej i blyskotliwej publikacji na ten temat, ma roznorakie znaczenia. Uzywany jest jako synonim polityki zagranicznej, oznacza rokowania lub tez proces i mechanizm miedzynarodowych stosunkow, odnosi sie do wydzialu ministerstwa spraw zagranicznych, lub okresla po prostu zrecznosc w zalatwianiu spraw. W tym wykladzie termin ten oznacza glownie polityke zagraniczna w szerokim ujeciu, a wiec obejmujaca zarowno teoretyczne zalozenia, jak i wykonanie. Termin 'dyplomatyczny' wystepuje zas jako przeciwstawny terminom 'ekonomiczny' i 'militarny'. Polityka zagraniczna zaklada istnienie panstwa i rzadu, jednakze w przypadku Polski zadne z nich nie istnialo w latach 1914-1918. W okresie nastepnych dwu i pol lat istnial rzad w Warszawie, ale ksztalt i charakter panstwa byl wciaz, w pewnym sensie, plynny. O 'normalnej' dyplomacji 'normalnie' funkcjonujacego czlonka miedzynarodowej spolecznosci mozna mowic zatem jedynie w okresie dwudziestolecia miedzywojennego. W czasie drugiej wojny swiatowej powstala sytuacja osobliwa i wyjatkowa. Polskie terytorium panstwowe zostalo okupowane i podzielone, ale uznany na forum miedzynarodowym rzad dzialal, najpierw w Angers (Francja), a pozniej w Londynie. Jak latwo zauwazyc, dyplomacja polska musiala byc prowadzona w sporej czesci okresu 1914-1945 w warunkach odbiegajacyh znacznie od normy, jesli szukac porownania z przecietnym panstwem europejskim. Badajac jej cele i osiagniecia, nalezy miec to na uwadze. Wybuch pierwszej wojny swiatowej zastal ziemie polskie pod rzadami trzech mocarstw, z ktorych dwa (Niemcy i Austria) walczyly przeciwko trzeciemu (Rosja). Konfiguracja ta wytworzyla znakomita sposobnosc dla Polakow dazacych do zjednoczenia i niepodleglosci. Powstalo jednak pytanie, czy mozna osiagnac i jedno i drugie. Co jest sprawa wiekszej wagi - zjednoczenie, czy niepodleglosc? Ktora z wojujacych stron oferuje lepsze widoki na osiagniecie polskich zamierzen? Takze, wobec faktu, ze dawna Rzeczpospolita polsko-litewska przestala istniec okolo sto dwadziescia lat temu, co stanowilo Polske w drugim dziesiatku lat dwudziestego wieku? Jesli nie liczyc efemerycznej orientacji polsko-austriackiej (wedlug ktorej przyszlosc Polski pozostawala w zwiazku z monarchia habsburska) oraz raczej marginesowego pradu rewolucyjnego, to wylonily sie dwa glowne kierunki i osrodki polityczne. Prawicowy ugrupowal sie wokol Romana Dmowskiego, uznajacego za cel najwyzszy narod i jego samospelnienie. Narod - jak wierzyl - kierowany interesem wlasnym, musi walczyc o przezycie. Pragnac oprzec panstwo na masach etnicznie polskich, Dmowski uwazal stara, wielonarodowa, rzadzona przez szlachte Rzeczpospolite za anachronizm. Nowoczesna Polska miala miec orientacje zachodnia, a nie wschodnia; piastowsko-ludowa, a nie szlachecko-jagiellonska. Potepiajac w ten sposob znaczna czesc polskiej historii, Dmowski szedl sladami swego starszego kolegi i mentora, Jana Poplawskiego, dzielac jego poglad, iz nawet jesliby polska walka o wolnosc:
Sprowadzalo sie to do odrzucenia tradycyjnego zwiazku pomiedzy sprawa polska, a walka ciemiezonych narodow Europy przeciw silom reakcji, utozsamianym z carska Rosja. to be continued...
Copyright © 1988 Piotr S. Wandycz
POLAND'S INTERWAR DIPLOMACY
Last modified April 23, 2009 2:49 PM |
