|
DYPLOMACJA POLSKA, 1914 - Wrzesień 1939 Piotr S. Wandycz Jest to część pierwsza wykładu prof. Wandycza POLISH DIPLOMACY, 1914-1945. Aims and Achievements, wygłoszonego 21 października 1987 roku na Uniwersytecie Londyńskim. Część druga, obejmująca okres czasu od września 1939 do roku 1945, jest dostępna w dziale 'Poland - WW2' Electronic Museum Canada. Copyright © 1988 Piotr S. Wandycz |
|
[the contents of any particular reference in the text of this article may be accessed by 'clicking' on the number of that reference provided in square brackets] Termin 'dyplomacja', jak przypomina Harold Nicolson w swej niedużej i błyskotliwej publikacji na ten temat, ma różnorakie znaczenia. Używany jest jako synonim polityki zagranicznej, oznacza rokowania lub też proces i mechanizm międzynarodowych stosunków, odnosi się do wydziału ministerstwa spraw zagranicznych, lub określa po prostu zręczność w załatwianiu spraw. W tym wykładzie termin ten oznacza głównie politykę zagraniczną w szerokim ujęciu, a więc obejmującą zarówno teoretyczne założenia, jak i wykonanie. Termin 'dyplomatyczny' występuje zaś jako przeciwstawny terminom 'ekonomiczny' i 'militarny'. Polityka zagraniczna zakłada istnienie państwa i rządu, jednakże w przypadku Polski żadne z nich nie istniało w latach 1914-1918. W okresie następnych dwu i pół lat istniał rząd w Warszawie, ale kształt i charakter państwa był wciąż, w pewnym sensie, płynny. O 'normalnej' dyplomacji 'normalnie' funkcjonującego członka międzynarodowej społeczności można mówić zatem jedynie w okresie dwudziestolecia międzywojennego. W czasie drugiej wojny światowej powstała sytuacja osobliwa i wyjątkowa. Polskie terytorium państwowe zostało okupowane i podzielone, ale uznany na forum międzynarodowym rząd działał, najpierw w Angers (Francja), a później w Londynie. Jak łatwo zauważyć, dyplomacja polska musiała być prowadzona w sporej części okresu 1914-1945 w warunkach odbiegających znacznie od normy, jeśli szukać porównania z przeciętnym państwem europejskim. Badając jej cele i osiągnięcia, należy mieć to na uwadze. Wybuch pierwszej wojny światowej zastał ziemie polskie pod rządami trzech mocarstw, z których dwa (Niemcy i Austria) walczyły przeciwko trzeciemu (Rosja). Konfiguracja ta wytworzyła znakomitą sposobność dla Polaków dążących do zjednoczenia i niepodległości. Powstało jednak pytanie, czy można osiągnąć i jedno i drugie. Co jest sprawą większej wagi - zjednoczenie, czy niepodległość? Która z wojujących stron oferuje lepsze widoki na osiągnięcie polskich zamierzen? Także, wobec faktu, że dawna Rzeczpospolita polsko-litewska przestała istnieć około sto dwadzieścia lat temu, co stanowiło Polskę w drugim dziesiątku lat dwudziestego wieku? Jeśli nie liczyć efemerycznej orientacji polsko-austriackiej (według której przyszłość Polski pozostawała w związku z monarchią habsburską) oraz raczej marginesowego prądu rewolucyjnego, to wyłoniły się dwa główne kierunki i ośrodki polityczne. Prawicowy ugrupował się wokół Romana Dmowskiego, uznającego za cel najwyższy naród i jego samospełnienie. Naród - jak wierzył - kierowany interesem własnym, musi walczyć o przeżycie. Pragnąc oprzeć państwo na masach etnicznie polskich, Dmowski uważał starą, wielonarodową, rządzoną przez szlachtę Rzeczpospolitę za anachronizm. Nowoczesna Polska miała mieć orientację zachodnią, a nie wschodnią; piastowsko-ludową, a nie szlachecko-jagiellońską. Potępiając w ten sposób znaczną część polskiej historii, Dmowski szedł śladami swego starszego kolegi i mentora, Jana Popławskiego, dzieląc jego pogląd, iż nawet jeśliby polska walka o wolność:
Sprowadzało się to do odrzucenia tradycyjnego związku pomiędzy sprawą polską, a walką ciemiężonych narodów Europy przeciw siłom reakcji, utożsamianym z carską Rosją. to be continued...
POLAND'S INTERWAR FOREIGN POLICY, RELATIONS AND DIPLOMATIC EFFORTS
|